SPOŁECZNOŚĆ
Menu
Słownik Mandoa
Zapraszamy do zapoznania się ze słownikiem języka mandaloriańskiego.
Jeśli natomiast interesuje was alfabet mandalorian zapraszamy tutaj
A
a, a’, al (a’, a’l) lecz (al często przed głoską twardą)
aalar (AJ-lar) czuć
aaray (A-raj) ból
aay’han (AJ-je-han) [chwila smutku i radości równocześnie (słodko-gorzka chwila)]
abesh (A-besz) wschód
abiik (A-bik) powietrze
acyk (AJ-siik) pomiędzy
ad (ad) córka
ad (ad) syn
adade (a-DA-dej) personel
adate (a DA-tej) ludzie, osoby
ade (A-dej) dzieci, synowie, córki
a’den (A-den) gniew, szał
adenn (a-DEN) bezlitosny
ad’eta (a’t-EJ-ta) dwadzieścia
adiik (A-dik) dziecko (3 lata – 13 lat)
ad’ika (l.mn. adike, nie adi`kase) (ai-DII-ka) maluch, syn, córka (w dowolnym wieku) [a także nieformalnie wobec dorosłych jako] chłopaki, dziewczyny (Jak w „No, co tam, chłopaki?”)
adol (A-d’ol) poprzez
agol (AJ-gol) żywa tkanka, mięso, mięsień, ciało
aikiyc (aj-KISZ) zdesperowany, desperacki
aka (A-ka) misja
akaan (a-KAN) wojna
akaan’ade (A’-kan-A-dej) armia
aka’liit – wierni
akaanir (a-KA-nir) walka
akaata (a-KA-ta) batalion
akalenedat (a’-KA-le-NAJ-dat) starcie (poważne), bezpośredni kontakt
akay, 'kay (a-KAJ, kaj) dopóki, póki
alii’gai (a-LI-gai) flaga, barwy
aliik (a-LIK) sigil, godło na zbroi
aliit (a-LIT) nazwa klanu
aliit (clan) (a-LIT) rodzina, ród
Aliit ori’shya tal’din (A-LIT-or-ISZ-ja-tal-DIN) Rodzina to więcej, niż krew. (przysłowie)
Alor (a-LOR) Kanclerz
alor (a-LOR) przywódca, szef, przełożony
alor’a Aka’liit – Przodownicy wiernych.
alor’ad (al-OR-ad) kapitan
alorir (a-LOR-ir) przywództwo
aloriya (alor-I-ja) stolica (dosł. „dowodzące miasto”)
alor’uus (A-lor-UUS) kapral
al’verde (AL-wer-daj) dowódca/komandor
am (am) zmiana
an (an) wszystko, wszystkie
anade (a-NA’-dej) każdy, wszyscy (odnośnie osób)
anay (A’-naj) każde (odnośnie rzeczy)
ani (A-ni) całkowity, kompletny
ani’la Akaan – wielka ostatnia bitwa.
aran (A-ran) strażnik
aranar (a’-RA’-nar) bronić
araniik (a-RAN-ik) kordon
aranov (A’-ra’-nof) obrona
ara’nov (a-RA-now) przeszkoda, obrona, blokada
ara’novor (A-ra-NO-wor) zbliżać się, stać na drodze, blokować
arasuum (a-RA-sum) stagnacja
arasuumir (a-ra-su-MIR) trwać w stagnacji, pozostawać niezmienionym
arasuum’la (a-ra-SUM-la) niezmienny, trwały
arpat (AR-pat) nasienie
aru’e (a-RU-aj) wróg
aru’ela (A-ru-AJ-la) wrogi
aruetii (a-ru-AJ-ti) zdrajca, obcokrajowiec, obcy
aruetiise (a-ruu-aj-TI-saj) zdrajcy, obcokrajowicy, obcy
aruetyc (A-ru-e-TISZ) zdradziecki
sa (sa’) niczym, taki jak
ash’ad (A-szad) ktoś inny
ash’amur (asz-A’-mur) zginąć (szczególnie w brutalny sposób, podczas bitwy)
ashi (A-szi) inny’ inni
Ashnar… (A’SZ-nar) Ktoś [coś zrobił]… (jak np. „Ashnar ninire aru’e tuur`cuy.” – „Ktoś uderzył na wroga minionego dnia.”, ale i „Ashnar skaan vabir!” – „Ktoś zrobił jedzonko!”)
ast (ast) (on/ona/ono) sam/sama/samo, we własnej osobie
ast’ehut (ast-te-HUUT) gruby
at (at) do
at (at) w kierunku
atin (a-TIN) uparty, twardy w postanowieniach, zdeterminowany, wytrwały
atiniir (a-tin-IR) upierać się, trwać przy czymś
atin’la (a-TIN-la) twardy (silny)
B
baar (bar) ciało
baarpir (BAR-piir) pot
baar’ur (BAR-ur) medyk, lekarz
baatir (BA-tir) troszczyć się, martwić się o coś
ba’balut (BA-bal-ut) na zwiadzie, patrolu
ba’buir (BA-bu-IR) babka, dziadek
Ba’gedet’ye! (BA’-ge’-DET-je’) Proszę bardzo! Nie ma sprawy!
bah (ba) do (dopełniacz)
bajur (BA’-dżur) nauka, edukacja (dot. zarówno pracy w szkole oraz edukacji do życia), szkoła (jak w „ciężka szkoła”)
ba’jurir (ba’-dżur-IIR) edukować
ba’jurir (ba’-dżur-IIR) wychowywać dzieci
bal (bal) i (spójnik)
balac (ba-LAK) okoliczność, sposobność
bal’ban (bal-BAN) w rzeczy samej, zdecydowanie, dokładnie (przyznanie racji)
balyc (BA’-liisz) również, także
banar (ba-NAR) zdarzyć się
bantov (BAN-tow) mimo wszystko, jednakże
barycir (ba-RI-szir) rozmieszczać, rozstawić (wojska)
bas neral (BAAS ner-A’L) [pospolite ziarno używane do karmienia zwierząt i wyrobu trunków; nie jadane przez istoty inteligentne]
ba’slan shev’la (BA-slan SZEW-la) [strategiczne zniknięcie – zabieg tymczasowego ukrycia się i przyczajenia mający na celu zgromadzenie środków umożliwiających późniejsze skuteczne zakończenie kampanii lub zemstę]
ba’slanar (BA-sla-NAR) opuścić, wyjść
bat (bat) na
batnor (BAT-nor) pijany (dosł. na twoich plecach)
ba’vodu (BA-wod-u) ciotka (mn. bavodu`e)
ba’vodu (BA-wod-u) wuj (mn. bavodu`e)
ba’yair (ba-ja-IR) żuć
be (be) od (kogoś, czegoś)
be, b’ (be) [przedrostek dzierżawczy lub przyrostek z właściwym rzeczownikiem, np. be`jetii or (rzadko) jetiib – (od Jedi, dosłownie tłumaczyło by się to jako „Jedi’owy”). Własność czasem jest zaznaczona poprzez właściwy rzeczownik poprzedzony słowem, np. Boba`kad) – miecz Boby.]
be’chaaj (beh-CZA’DŹ) daleko, w oddaleniu
behot (bej-HOT) [zioło używane w trunkach, lekko antyseptyczne i stymulujące]
beroya (ber-OJ-a) łowca nagród
bes’bavar (BES-be-war) kawaleria
besbe (BES-baj) sprzęt (w slangu; zbliżone do „gratów”, “klamotów”, “drobiazgów”)
besbe’trayce (BES-be-TRAJSZ-aj) bronie
bes’bev (BEZ-bew) [mandaloriański instrument dęty blaszany, rodzaj fletu o zaostrzonym końcu, również zdatny jako broń sieczna]
be’senaar (BE-sen-AR) pocisk
beskad (BESS-ka’d) [jatagan z mandaloriańskiego żelaza]
beskar (BESK-gar) [żelazo mandaloriańskie]
beskar’ad (BES-kar-AD) droid
beskar’gam (BES-kar-GAM) zbroja mandaloriańska
beskaryc (BES-kar-ISZ) opancerzony
bes’laar (bez-LAR) muzyka
bes’lovik – element pancerza chroniący kolano.
be’sol (be-SOL) pierwszeństwo
besom (BII-som) prostak, parweniusz, osoba niehigieniczna, o złych manierach
bes’uliik (BES-u-LIK) Bazyliszek (Mandaloriański Droid Wojenny, dosł. „żelazny rumak”)]
beten (BEJ-ten) westchnienie
betenor (bej-TEN-or) wzdychać
bev (be’w) igła, kolec
beviin (BE-win) lanca
beviiragir (be’-wiir-A’-giir) łowić ryby (dosł. łowienie ryb na włócznię)
bevik (BE-wik) kij, drąg
bic (bik) to (w bardzo ogólnym sensie)
Bic ni skana’din (Biik nii SKA’-na’-diin) „To mnie naprawdę ma!” [i inne, podobne wyrazy bycia denerwowanym, zirytowanym (dosł. Połaczenie „dawać” i coś nielubianego)]
bid (biid) taki/taka/takie (wskazujący, jak w „On jest taki głupi!”)
bid…ibac (bid…ibak) taki […] jak
bikadinir (bi-KAD-in-ir) przeszyć, pchnąć (dużym ostrzem)
bines (BI-najs) stos (przedmiotów)
binesor (BIN-aj-sor) składować
bintar (BIN-tar) obaj/obie/oboje
birgaan (bir-gan) plecak
birikad (BIIR-ii-KA’D) [nosidełko do noszenia dzieci]
birov (bi-ROW) wiele
bora (BO-ra) robota, praca
boracyk (bo’-RA’-siik) biedny, spłukany (dosł. pomiędzy pracami)
borarir (bo-RA-rir) pracować
bral (bra’l) [fort na wzgórzu, forteca, wysoko umieszczona pozycja obronna]
bralir (BRA’-liir) zdobyć przewagę, osiągnąć sukces
bralov (BRA’-lof) sukces
brii’briik (bri-BRIK) krata
briik (brik) lina
briikarir (BRI-kar-IR) defilować
briikasak (brii-KA’-sa’k) [społeczne wydarzenie lub impreza – powiązane z przepustką, zejściem na ląd]
briikase (bri-KA-sej) wesoły
Briikase gote’tuur! (Bri-KA-saj go-te-TUR) Wszystkiego Najlepszego z okazji urodzin!
briirud (BRII-ru’) koło, okrąg
brokar (BRO-kar) bić
bu’ad (bu-AD) wnuk
buir (bu-IR) ojciec
buir (bu-IR) matka
buirkan (bu-IR-kan) odpowiedzialność
bui’tsad (BU-it-sad) pokrewieństwo (rzadko w użyciu)
burc’ya (BUR-szia) przyjaciel (także ironicznie)
Burc’ya vaal burk’yc, burc’ya veman (BUR-szia wal BUT-keisz, BUR-sza ve-MAN) Przyjaciel w niebezpieczeństwie jest prawdziwym przyjacielem. (przysłowie)
burcyan (BUR-sha’n) przyjaźń, partnerstwo, bliskie więzy
burk’yc (BUR-kisz) niebezpieczny
buruk (BU-ruk) niebezpieczeństwo
burun (BU-run) pogoda
buurenaar (bu-REJ-nar) burza
buyacir (bu-ja-SZIR) rozpoznać, poznać (kogoś/coś, kogo/co się już znało)
buyca (BU’-sza’) wiadro, kubeł
buy’ce (BU-czaj, BU-szaj) hełm
buy’ce gal (BU-czaj-GAL) pinta piwa – (dosł: „hełm piwa”, czyli znacznie więcej, niż pinta, która wynosi nieco ponad 0,5 litra!)
buycika (Bu’-szi-ka’) kołyska
C
ca (ka) noc
cabuor (ka’-BU-or) chronić
cabur (KA’-bur) strażnik, obrońca
ca’nara (KA-na-RA) czas
can’gal (KA’N-ga’l) gwiezdny myśliwiec
carud (ka-RUD) dym
ca’tra (KA-tra) nocne niebo
cerar (ser-ARR) góra
ceratir (ser-A-ter) wskazywać
ceryc (ser-ISZ) zaostrzony, czubaty, wskazany
cetar (set-ARR) klękać z szacunkiem (od słowa „but” – jakby lizać lub podziwiać czyjeś buty)
cetar’bur – element pancerza chroniacy but.
cetare (set-ARE-aj) buty
cetar’narir (se’-TAR-nar-RIIR) skopać, „zbutować”
chaab (cza’b) strach
chaabar (cza-BAR) bać się, obawiać się
chaaj (cza’dź) odległość
chaaj (cza’dź) zasięg
chaaj’yc (cza’dź-ISZ) odległy, daleki
chaashya (cza-SZI-a’) dalszy, kolejny, następny
chaavla (CZA’W-la’) twardy, nieposłuszny, hardy (wg mandaloriańskich standardów, czyli… poważnie)
chaavla sa shebs be’striili (CZA’W-la’-sa’-SZEBS-be’-STRI-li) twarde jak grzbiet strilla (odnośnie groźnego miejsca, lokalu będącego spelunką lub osoby, która jest nieokrzesana)
chakaar (cza-KAR) hiena cmentarna, rabuś niskiej kategorii (także jako obelga)
chakaaryc (cza’- KAR-isz) przegnity, plugawy, wycierus – odnośnie osoby o której ma się niskie mniemanie
chakur (CZA-kur) kraść, rabować
chayaikir (CZAI-aj-kir) kipić, stroić sobie żarty, wyśmiewać się (ale nie agesywnie)
chekar (CZEK-ar) dźgnąć (małym ostrzem)
chortav (czor-TAW) ulica
choruk (CZOR-uk) kamień
chur (czur) pod, poniżej
cin (sin) biały
cin vhetin (SIN-fet-IN) [wyzerowane konto, gruba kreska, odświeżona historia (dosł. białe pole, dziewiczy śnieg) – odnośnie osoby, która przyłączyła się do mandalorian; jej przeszłość przestaje się liczyć, jej uczynki mają znaczenie od tego punktu]
cinargaanar (si-NA’R-ga’-na’r) [określenie miejsca, pod którego opis pasują słowa takie, jak: melina, siedziba pasera, pralnia brudnych pieniędzy itp..]
cinarin (si-NA’-rin) czyścić
cin’ciri (sin-SI-ri) śnieg
cinyc (SI-nisz) czysty
ciryc (sir-ISZ) chłód
Copaani mirshmure’cye, vod? (Ko-PA-ni MIRSZ-mu-RAJ-szaj, wod?) Chciałbyś dostać w twarz, koleś?
copaanir (KO-pan-IR) chcieć
copad (KO-pad) ambicja
copad (KO-pad) pożądanie
copikla (ko’-PIIK-la’) słokie, urocze, słodziutkie (jedynie odnośnie dzieci lub zwierząt; nigdy wobec kobiet – grozi śmiercią, a nawet kalectwem!)
copyc (KO’-pisz) atrakcyjne (ogólnie podobające się, więc może dotyczyć czegokolwiek)
Coruscanta (KO-ru-SAN-ta) Coruscant
cu’bikad (KU-bi-ka’d) [gra planszowa polegająca na wbijaniu noży w planszę w kratkę – połączenie szachów, rzutek i chińczyka]
Cuir (KU-ir) cztery
cunak (KU-na’k) kwadrat
cur’eta (KUR-aj-ta) czterdzieści
cuun (kun) nasz
Cuy ogir’olar (KU-i o-GIR-o-LAR) To jest nieistotne. (dosł. „To nie jest ani tu, ani tam.”)
cuyan (ku-JAN) rozbitek, ten który przerwał
cuyanir (ku-YA’-nir) przeżyć
cuyete (ku-JAJ-tej) prawdopodobieństwo
cuyir (KU-Jir) istnieć
cuyla (KU-i-la’) prawdopodobny/a/e
cyare (SZA-rej) ukochany, kochany, ulubiony, popularny
cyare’se (szar-AJ-sej) kochani (ludzie itp.)
cyar’ika (szar-I-ka) kochanie, skarb (rzeczowniki oznaczające osobę)
cyar’tomade (SZAR-toł-MA’-dej) fani, istoty wspierające, oddane
D
daab (dab) dół (kierunek)
dadita (da-DI-ta) [Mandaloriański kod szyfrowo-komunikacyjny]
dajun (daj’-DŹUN) plan
dajunar (daj’-DŹU-na’r) planować
dajun’la (daj’-DŹUN-la’) zaplanowane
dala (DA-la) kobieta, istota rodzaju żeńskiego
dalab (da-LAB) pochwa, futerał, pokrowiec
dalyc (DA-lisz) kobiecy, żeński
dar (dar) (coś, co) odeszło, przeminęło
dar (dar) już (więcej) nie
darasuum (da-RA-sum) wieczny, wieczysty, trwały
dar’buir (DAR-bu-IR) już nie rodzic (termin prawny) – rozwód rodziców z punktu widzenia dziecka)
darjetii (dar-DŻEJ-ti) Sith, Ciemny Jedi
dar’manda (dar-MAN-da) [stan już nie bycia Mandalorianinem – nie bycie kimś obcym, lecz kimś, kto stracił swe dziedzictwo, osobowość i duszę – uznawane przez szanujących tradycję Mandalorian za coś absolutnie przerażającego]
dar’tome (dar-TO-mej) oddzielony, odosobniony
daryc (DAR-isz) brąz
davaab (da-VAB) wykonanie, uczynienie
dawoor (DA’-wur) nieprzyjemny zapach
daworir (da’-WAR-iir) smród, odrór
dayn (dain) na zewnątrz
de (de) przez, poprzez
debaan (DEB-an) deklinacja
demagolka (de’-ma’-GO’L-ka’) [zbrodniarz, zwyrodnialec, potwór (dosł. „rzeźbiarz ciał”, „rzeźnik”; od znanego mandaloriańskiego naukowca Demagola, który podejmował się eksperymentów na żywych istotach i z biegiem czasu, w pewnej mierze także dzięki historycznym nieścisłościom, stał się symbolem zbrodniczych działań, zwyrodnienia, także wśród Mandalorian, którzy po dziś zniesmaczeni są istnieniem takiej osoby w ich historii)]
demar (DAJ-mar) rzeźbić
dha (da) ciemny, mroczny, (osoba należąca do/będąca z) cienia
dha’haase (da-A-sej) ekran
dha’werd (archaic) (DA-werd) maskowanie, niewidzialność (archaicznie)
digur (di-GUR) zapomnienie/zapomnieć
di’kut (DI-kut) idiota, osoba bezużyteczna, marnująca miejsce (dosł. „ktoś, kto zapomniał założyć bieliznę”)
di’kutla (di-KUT-la) bezużyteczny, głupi, bezwartościowy
dinii (DI-ni) obłąkaniec, szaleniec
dini’la (di-NI-la) obłąkany, szalony
din’kartay (din-KAR-taj) raport sytuacyjny, przygotowanie, planowanie, dzielenie się informacjami (wojskowo i potocznie)
dinui (di-NU-i) dar, podarek, prezent
dinuir (DI-nuu-IR) dać, podarować, wręczyć
din’waadar (DIN-wa’-da’r) sprzedawać
diryc (DIR-isz) niski
dirycir (DIR-i-SZIIR) opuszczać, obniżać
dola (DO’-la’) przesiąkać, przenikać
dos (dos) poprzez
doslanir (do-SLA-niir) krzyżować [coś/się]
draar (drar) nigdy
dral (draal) jasny, świecący
dral (draal) silny, mocny, potężny
dral’Han – anihilacja.
dralshy’a (dral-SZI-ja) silniej, jaśniej
draluram (DRA’-lur-a’m) krzepki (jedynie odnośnie smaku potrawy, który powinien być mocny, wyraźny, charakterystyczny (dosł. jasne usta) – jeden z czterech filarów mandaloriańskiej kuchni
drashaar (DRA-szar) rosnąć
droten (DRO-ten) ludzie
du’car (du’caryc) (DU-kar (du-KAR-isz)) późno, późny
dul (dul) połowa
duraan (DUU-ran) uważać za gorszego, patrzeć z góry
Duraani, burc’ya? (Du-RA-ni, BUR-szia?) Gardzisz mną, koleś? Uważasz, że jestem zabawny, koleś?
duraanir (du-RAN-iir) gardzić, patrzeć z pogardą
duse (DU-saj) śmieci, odpady (dosł. nieczyste rzeczy)
dush (dusz) zły
dushne (DUSZ-nej) gorszy
dush’shya (doshishya) (du-SZISZ-ja) najgorszy
duumir (DUM-ir) pozwolić, dopuścić (do uczynienia)
duumyc (DU-misz) dopuszczony, przyzwolony, legalny
E
ebin (ej-BIIN) także, również
echoy (e-CZOJ) poszukiwanie, opłakiwanie (rzeczowniki określające czynności)
echoy’la (e-’CZOJ-la) szukanie, żałowanie (rzeczowniki określające stan), strata
echoylir (e’-czoj-LIR) żałować, szukać, opłakiwać
edee (i-DI) szczęki
edee (i-DI) zęby
edeemir (i-DI-mir) gryźć
eesu (i-SUU) gaz
ehn (ejn) trzy
ehn’eta (AJN-aj-ta) trzydzieści
ekur (ek-UR) krztusić
elek (EL-ek) tak (skracane do `lek` czyli „taa”)
emuurir (e’-MUR-ir) lubić, cieszyć się czymś
enaabe (a’-NA-bej) metry
enteyor (EN-tej-OR) musieć, być zobowiązanym do
entye (ENT-je) dług
epan (E’-pa’n) wnętrzności, trzewia
epar (aj-PAR) jeść
eparavur (e-PA-raw-uur) ucztować, objadać się
eparavur takisit (ej-PA’-raw-ur ta-KI-sit) przepraszać (dosł. połykać obrazę)
epar’yaim (e-PAR-jaj-IM) restauracja, kantyna, lokal
eso (AJ-so) flanka
eso (AJ-so) bok
e’tad (E-tad) siedem
etyc (ETT-isz) brudny, nieczysty
evaar (I-war) młodość, nowość (w jakimś gronie itp.)
evaar’la (i-WAR-la) młody, nowy
eyayah (i-JAJ-a) echo
eyaytir (a-JAJ-tiir) uciec
eyn (an) [jakiś/jakaś/jakieś] (rzadki przedimek nieokreślony)
G
gaan (gan) ręka
gaanader (ga’-NA’-de’r) wybierać
gaan’au (GA-nał) laserowy celownik, wskaźnik
gaanaylir (gan-AJ-lir) złapać, uwięzić, złapać (zwł. w pułapkę)
gaanla (GA’N-la’) wybrany
gaanure (ga-NU-rej) narzędzia ręczne
gaanynir (ga-NI-nir) uderzyć
Gaa’tayl! (Ga-TAJL) Pomocy!
gaa’taylir (ga-TEJ-lir) pomagać
gadi (GA-di) nadgarstek
gaht (gat) północ
gaht’yc (GA-tisz) polarny
gai (gaj) imię, tytuł
gai bal manda (GAJ bal MAN-da) [ceremonia adopcyjna (dosł. „imię i dusza”)]
gaid (GAJ-id) płyta, [a także] talerz (wiąże się to z uzywaniem części pancerza jako naczyń podczas gotowania nad ogniskami w obozach)
gaigotalur (gaj-GO-tal-uur) wyznaczyć
gai’ka (GAJ-ka’) kubek
gal (ga’l) napitek, trunek (głównie piwo typu ale)
Gal, ori’skraan, riduur, yaim’ dab’ika. (Ga’l, O’R-ri-skra’n, ri-DU-ER, jaim-da’-BII-ka’) przystań, miejsce odpoczynku (dosł. „Piwo, wyżerka, dobre towarzystwo i powrót do obozu”)
galaar (ga-LAR) jastrząb
galar (ga’-LAR) wylać, wychlapać
gal’gala (GA’L-gal-ar) Pozwól mi kupić ci drinka!
ganar (GAN-ar) posiadać, mieć
gar (gar) twój; ty/wy; ciebie/was; tobą/wami (i inne zaimki drugoosobowe)
gar (gar)
Gar serim (Gar ser-IM) Masz rację! Trafiłeś w sedno! O to chodzi!
gar shuk meh kyrayc / meh gar kyrayc, shuk bah ni ) (gar SZUK mej kir-AJSZ ( mej gar kir-AJSZ, BA’ ni SZUK)) Nie przydasz mi się martwy. / Gdy będziesz martwy, nie przydasz się. (zachęta, by ktoś odpoczął; rzadko używana dosłownie)
Gar taldin ni jaonyc; gar sa buir, ori’wadaas’la. (Gar Tal-DIN ni dźa’-O’n-isz, gar sa BU-ir O’-ri-wa’-DA’S-la.) Nieważne, jaki był twój ojciec, tylko jakim ty będziesz ojcem (dosł. Wiezy krwi nie są istotne, to, jakim będziesz ocjem ma naprawdę znaczenie.)
gayi’kaab (GAJ-i-KA’B) radio
gayiyla (gaj-I-la’) wszędzie
gayiylir (gaj-I-lir) rozdzielać
ge (ge’) prawie, niemalże (tylko przed głoską miękką!)
gebbar (GEB-arr) blisko, w pobliżu
gebi (GE’-bi) bliski, pobliski
ge’catra (gei-KAT-ra) ranek
gedeteyar (gei-det-AJ-ar) być wdzięcznym
gedetir (gei-DET-ir) błagać, prosić się (o coś)
Gedet’ye (Gei-DET-jaj) proszę
gedin’la (ge’-DIIN-la’) ekscentryczny, zrzędliwy, humorzasty (dosł. niemal szalony)
gehat’ik (GE-ha-tik) historyjka, opowiadanie, historia (jakieś sytuacji)
gehatyc (ge-HAT-isz) podejrzany, podejrzewany
ge’hutuun (ge-hu-TUN) bandyta, złoczyńca, złodziej, przestępca
ge’kaan (gei-KAN) ćwiczenia wojskowe, manewry
gekyrdir (gei-KIR-dir) uniemożliwiać, przeszkadzać
gemas (gej-MAS) włosy/sierść
genet (gei-NET) szary
geroya (ge’-ROJ-a’) gra, rozrywka (dosł. niemal łowy)
ge’sol (gei-SOL) pół, połowa
ge’soletar (ge-so-LAJ-tar) przewidywać
get (get) prawie, niemalże (tylko przed głoską twardą)
ge’tal (ge-TAL) czerwony
get’shuk (GE’T-szuk) [gra drużynowa z boiskiem z dwoma celami na jego końcach, kontaktowa i brutalna (podobna do rugby)]
gett’se (GET-sej) odwaga,
gett’se (GET-saj) orzech (wszelkiego typu)
Gev! (ge’w) Przestań! Skończ! Daj spokój!
ge’ver’alor (ge-WER-a’-lor) pomocnik
ge’ver’alor (ge-WER-a’-lor) komiwojażer, akwizytor
ghet’bur – Osłona obojczyka
gi (gi) ryba
gihaal (gi-HAAL) [suszony posiłek z ryby (wyjątkowo trwały, lecz niezbyt przyjemnie pachnący)]
go’naasir (go-NA’-sir) marnować, trwonić
goorar (GUR-ar) rzucić
goore (GU-raj) granat
goor’verd (GUR-weird) grenadier
goran (goi-RAN) kowal, odlewnik, czeladnik
gota (GOI-ta) maszyna, urządzenie (wszelkiego typu)
gotabor (GO’-ta’-BOR) inżynier
gotal (go-TA’L) [zrobiony, wykonany; przyrostek dodawany do słów wskazujących środowisko wyrobu bądź sposób pozyskania, np. „piru’gotal” – „zwodowany”, „tracy’gotal” – „wypalony” itd.]
gotal’ur (GOI-tal-ur) robić, tworzyć
gota’tuur (GOI-tai-TUR) urodziny
goten (GOI-ten) narodziny
gotenir (goi-TEN-ir) urodzić
goyust (goi-JUST) droga
gratiir (grai-TIR) karać
gra’tua (gra-TU-a) zemsta, pomsta
gra’tuar (grai-TUU-ar) mścić
guuror (GU-ro’r) lubić, przepadać za
H
haal (ha’l) oddech
haalas (ha’las) klatka piersiowa a także element pancerza chroniący klatkę piersiową.
haalur (ha’-LUR) skrzynia
haamyc (HA’-misz) niezwykły (dosł. zmieniający oko)
haar (har) [ten/ta/to konkretny/a/o] (rzadki, nieprzetłumaczalny przedimek określony)
haaranovor (ha-RA’N-o’-vor) ukrywać
Haar’chak! (HAR-czak) Cholera! Szlag!
haashun (HA’-szun) [mandaloriański wypieczony chleb, suchar (cienka kromka chleba zasuszona i odświeżana przed spożyciem za pomocą jakiegoś płynu, tak cienka, że można przez nią nawet czytać, stąd nazwa będąca grą słów – „suchy chleb” a zarazem „chleb, przez który się widzi”)
haast (ha’st) suchy
haastal (HA’-sta’l) zaschła krew, strup
haat (ha’t) prawda
Haat o’r an nuhune (Ha’t OR an nu-HUU-nej) Wiele prawdziwych słów wypowiedzianych w żarcie (dosł. Jest prawda we wszystkich żartach)
Haat, ijaa, haa’it (Ha’t i-DŻA ha’-IT) Prawda, honor, wizja (Słowa wypowiadane przy zawieraniu paktu.)
haa’taylir (har-TAJ-lir) widzieć
haatyc (HA’-tisz) widoczny
Haatyc or’arue jate’shya ori’sol aru’ike nuhaatyc (HA’-tisz o’r-A’-rej JA’-tej-SZI-a’ o’-ri-SOL a’-ru-I-kej nu-HA’-tisz.) Lepszy jeden wielki wróg, którgo widzisz, niż wielu małych, których nie możesz [zobaczyć]. (przysłowie)
haav (ha’w) łózko
haavlaam (HA’W-la’m) prycza
Haili cetare! (HAJ-li set-A’R-e) Rozgość się! Ciesz się (z czegoś)! (dosł. „Wypełnij swe buty.”)
hailir (haj-LIR) wypełniać
Hal’cabur – element pancerza chroniący klatkę piersiową, napierśnik.
haran (HA’-ra’n) piekło (dosł. destrukcja, kosmiczna anihilacja)
haranov (ha’-RAN-of) schowek, magazyn
haryc (HAR-isz) zmęczony
haryc b’aalyc (ha’-RISZ ba’-LISZ) [zmęczony i emocjonalny (na przykład pijany)]
hayc (hejsz) prosty, uczciwy, szczery
hetikles (HE’-ti-kless) „oparzenie nosa” (stan intensywnego „palenia” w nosie i zatokach po wąchaniu lub spożyciu pikantnej przyprawy; stan ceniony przez Mandalorian, jedna z czterech podstaw mandaloriańskiej kuchni)
hetikleyc (hej-TIK-lejsz) piekący w nosie (pikantny)
hettir (HAJt-ir) palić
hettyc (hej-TISZ) palący się, płonący
heturam (HE’-tu-ra’m) „oparzenie ust” (stan intensywnego „palenia” w ustach po spożyciu pikantnej potrawy; ceniony przez Mandalorian, jedna z podstaw mandaloriańskiej kuchni)
hibir (hee-BIR) uczeń
hibirar (hi-BIR-ar) uczyć się
hiibir (hi-BIR) brać
hodar (HO’-dar) oszukać, ogłupić
hodasal (ho’-da’-SA’L) kamuflaż
hodasalar (ho’-DA’-sa’-LA’R) kamuflować, osłaniać/zasłaniać (przed oczami wroga)
hodayc (HO’-dajsz) spryt, chytrość
hokaanir (ho-KA’N-ir) ciąć, kroić
hokan’yc (ho’-KA’-nisz) pokrojony, pocięty (w slangu także „ciężko broniony”)
hoshap (HO-sha’p) łyżka
hukaatir (HU-ka’-TIR) okrywać
Hukaat’kama! (hu-KA’T-ka-MA’) Obserwuj moje tyły! Kryj mnie!
hut’uun (hu-TU’N) tchórz (najgorsza z możliwych obelga)
hut’uun cabur – lement pancerza chroniący tyłek.
I
Iba’ (I-ba) Cóż to za… (jako spostrzeżenie, wyrażenie opinii, np. „Iba mesh`la dala!”– „Cóż to za piękna kobieta!”. Nie stosowane nigdy jako wyraz zdziwienia lub zaskoczenia.)
ibac (i-BAK) tamto
Ibac’ner (IŁ-bak-NAJR) To jest moje!
ibic (i-BIK) To
ibi’tuur (I-bi-tur)) dziś, dzisiaj
Ib’tuur jatne tuur ash’ad kyr’amur (IB- tur JA’T-nej tur ASZ-a’d-KI-ram-ur) Dziś jest dobry dzień, by ktoś inny zginął (przysłowie)
iisa (I-sa’) wybuchać, wypalić się (np. substancja łatwopalna)
ijaat (i-JA’T) honor
ika (I-ka’) [zdrobniajacy przyrostek pisany jako `ika – także dodawany do imienia/nazwiska, jeśli jest ono dobrze znane lub w formie dziecięcej np. Ord`ika – Mały Ordo; wyraz szacunku i sympatii połączonych z przywiązaniem, czasem także oznaka troski]
ik’aad (I-kad) małe dziecko (poniżej 3 lat)
irud (I-rud) ramię
isirir (i-SIR-ir) smak
iviin (i-WIN) szybkość, prędkość
iviin’yc (i-VIN-esz) szybko, prędko
J
jaal (DŻA’L) odrętwienie
jag (dżag) mężczyzna
jagyc (DŻA-gisz) istota rodzaju męskiego; [także] „macho”
jahaal (dża’-HA’L) zdrowie
jahaala (dż-Ha’-la’) zdrowy, w dobrym stanie
jahaal’got (dża’-HA’L-got) zdrowotny, ożywczy, odżywczy
jahaatir (dże-HA’-tir) mówić kłamstwa, zwodzić
ja’hailir (dża-HIE-lir) obserwować, pilnować
jai’galaar (DŻAJ-ga’-Lar) wrzasko-jastrząb (ptak z Mandalore)
jair (DŻEJ-IR) krzyk, wrzask
janad (DŻA’-na’d) pikantny, ostry (smak)
jaon (DŻEJ-o’n) ponad
jaon’yc (dżaj-O’N-isz) ważny
jare (DŻA’-rej) samobójca, głupi ryzykant, [ktoś] podejmujący się bezmyślnego działania grożącego śmiercią
jare’la (dża’-REJ-la’) głupio lekceważący niebezpieczeństwo, proszący się [o coś złego]
jareor (dża’-REJ-or) lekkomyślnie ryzykować życie, działać samobójczo
jari’eyc (DŻAR-i-ajsz) brzydki
jariler (dża’-RII-ler) zniszczyć, zdewastować
jarkiv (dżAR-kiv) charyzma, obecność
jaro (DŻA’-ro) życzenie śmierci, szalony akt bezmyślnej głupoty
jat’ca’nara (DŻA’T ka’-NA’-ra’) na czas, w samą porę (dosł. dobry czas)
jate (DŻA’-tej) dobry, dobrze
jate’kara (DŻA’-tej-KA’-ra’) szczęście, los (dosł. dobre gwiazdy, kurs do podążania)
jate’shya (DŻA’-tej-SZI-a’) lepszy, lepiej
jatisyc (dża’-TI-sisz) przepyszny
jatne (DŻAT-nej) najlepszy, najlepiej
jatne emuurir (DŻAT-nej e’-MUR-ir) preferować
jatne Ghet’bur – element pancerza chroniący szyję.
jatne manda (DŻAT-nej MAN-da) [dobry nastrój: złożony stan bycia w zgodzie ze swym klanem i całym życiem, długotrwała bądź stała „mandaloriańska nirwana”; jako fenomen kulturowy, zjawisko to jest dość trudne do opisania]
Jatne vod (DŻAT-nej wod) dobry pan, sir (formalizm używany przez obsługę w lokalach, nie wojskowy)
Jatnese be te jatnese (dżat-NEJ-sej be’ jat-NEJ-sej) najlepsi z najlepszych
jehaat (dże-HA’T) kłamstwo, nieprawda
jehavey’ir (dże’-HA’R-wej-ir) zasadzka, pułapka
jekai (dże’-KAJ) przynęta
jenarar (DŻE’-han-rar) zwód
jetii (DŻEJ-ti) Jedi
jetii’kad (dżej-TI-ka’d) miecz świetlny
jetiise (DŻEJ-ti-se) Jedi [w liczbie mnogiej]; Republika
jii (dżi) teraz
jiila (DŻI-la’) natychmiastowy, stający się od razu
jilarud (DŻI-la’-rud) dysk
jiriad (dżi-RI-ad) blady, biały
joha (DŻO’-ha’) język (np. mando`a)
johayc (DŻO-hajsz) mówiony, wymawiany
jorad (dżał-RA’D) głos
jorbe (DŻOR-be’) powód
jorcu (DŻOR-ku) ponieważ, bowiem, albowiem
jorhaa’ir (dzio’-har-IR) mówić, rzec
jorir (DZIAW-rir) nieść, dźwigać (archaicznie)
jor’lekir (dzior-LEK-ir) potwierdzić
jorso’ran (dzior-so-RA’N) winien nosić (archaicznie)
joruur (dział-RUR) zbierać
juaan (dziuan) obok, w pobliżu
jurir (dżu-RIR) być uzbrojonym, zbrojnym, nosić coś
jurkad (DŻUR-kad) atak,szturm (dosłownie: „machanie szabelką”)
jurkadir (DŻUR-kad-IR) atakować, grozić, zadzierać
jurkadir sha(l) (DŻUR-kad-IR sza’l) zagrażać, prowokować, zadzierać
jurkadir ti (DŻUR-kad ti) zagrażać, prowokować, zadzierać
K
kaab (ka’b) dźwięk
kad (ka’d) szabla, miecz
kadala (ka’-DA’-la’) ranny, zraniony, skrzywdzony
kadale (ka’-DA’-lej) ofiary
kad’au (ka’d-UŁ) miecz świetlny
kaden (KA’-den) zdenerwowany, rozgniewany
kadiilir (ka’-DI-lir) przebić się
kad’la (KAD-la) ostry
ka’gaht (KA’-gajt) południe
kai’tome (kai-TO’M-ej) jedzenie
kajil (KA’-dżil) płaszczyzna, równina
kajir (KA’-dżir) stół
kakovidir (kaj-KO’-wi-dir) kulić się
kal (kal) ostrze
kalikir (kaj-LI-kir) pchnąć, dźgnąć
kama (KA’-ma) [noszona z tyłu na pasie myśliwska ochrona ud i zarazem symbol rangi – charakterystyczna „ pół-spódnica”]
kaminii (ka’-MI-ni) Kaminoanin
kando (KA’N-do) waga (zarówno jako istotność danej materii, jak i ciężar czegoś!)
kandosii (ka’n-DO’-si) nieprzejednany, nieustraszony
Kandosii! (Ka’n-DO’-si) Świetnie! Koronkowa robota! Świetnie zrobione!
kandosii’la (kan-do’-SI-la) zniewalające, zdumiewające
Ka’ra (KAJ-ra) [pradawny mit Mandalorian o rządzącej radzie upadłych królów]
kar’am (KAR-aam) oddech
karbakar (KAR-ba’-kar) hipernapęd (dosłownie: „gwiazda do gwiazdy”)
kar’ta (ka’-RO’-ta) serce
ka’rta beskar – element pancerza chroniący mostek, popularnie zwany „diamentem”.
kar’tayl (kar-TAJL) wiedza, świadomość faktów
kar’taylir (kar-TAJ-lir) znać, zachowywać w sercu
kar’taylir darasuum (kar-taj-LIR da-RA’-sum) kochać
karyai (KAR-jaj ) salon (główne pomieszczenie w tradycyjnym domu północnych Mandalorian – pojedyncza komnata, gdzie się jada, dyskutuje i odpoczywa, a także gdzie mieści się ostatni bastion w razie ataku)
K’atini! (ka’-TIN-i) „To tylko ból!” lub „Rób swoje, a nie marudź”
kaysh (kejsz) on, jemu, jego;
kaysh (kejsz) ona, jej
Kaysh guur’ skraan (KAJSZ gur SKRA’N) On uwielbia swoje jedzenie. (wymawiane, gdy ktoś ma zdrowy apetyt, jako wyraz przywiązania, czułości)
Kaysh meg miit’gaana, oyacyi. (Kajsz mejg MIT-ga’-NA’ oj-A’-szi.) Kto pisze, pozostaje. (przysłowie)
Kaysh mirsh solus (Kajsz mirsz SO’-lus) On jest idiotą. (dosł. “Jego mózgowa komórka jest samotna”)
Kaysh mirsh’kyramud (Kajsz mirsz ki-RA’-mud) On mnie bezsensownie zanudza (dosł: On jest zabójcą mózgów.)
Kaysh shu’shuk (Kaisz szu-SZUK) On jest katastrofą.
Kaysh tayl’ud (Kaisz TAJ-lud) On ma przerwę. On ucina sobie drzemkę.
Ke narir haar’ke’gyce rol’eta resol! (KE’-na’-RIR-ha-ke-G’II-szaj rol-LAJta’ rej-SO) Wykonać rozkaz 66!
Ke serim! (KE’-se-RIM!) Celować! Wymierzyć broń!
ke, k’ (ke’, k’) [zrób…; weź i…; weź się za robienie…; wykonaj…] przedimek imperatywny (stosowany przy rozkazach)
kebbur (KE’-bur) próbować, podejść do (próby)
kebiin (kej-BIN) niebieski
kebii’tra (ke’-BI-tra’) niebo (dzienne) (dosł. niebieskie niebo)
kebise (ke’-BI-sej) rzeczy, graty
kedin (ked-IN) łańcuch dowodzenia
keenir (KIN-ir) infiltrować
ke’gyce (ke’-G’I-szej) rozkaz, polecenie
keldab (kel-DA’B) cytadela, forteca
kelita (kel-I-ta’) fosa, rów obronny
kemir (KE’-mir) iść
Ke’mot! (Ke;-MO’T) Stój!
Ke’sush! (Ke’-SUSZ) Uwaga!
kih (ki’) mały
Kih’parjai (Ki-PAR-dziaj) Bez problemu. Nie ma sprawy. Nie wspominaj o tym. (dosł. małe zwycięstwo)
kir’manir (kir-MA’N-ir) adoptować, dać komuś duszę
kisol (ki-SO’L) kilka, kilku, kilkoro
kles (kle’z) nos
klesir (KLE’-sir) zapach
K’olar! (ko’-LAR) Chodź tu! Natychmiast tu przyjdź!
kom’rk (KO’M-or-ro’k) rękawica a także element pancerza chroniący przedramie, popularnie zwany karwaszem.
koor (kur) umowa, kontrakt
kot (ko’d, ko’t) siła
kote (KO’-dej, KO’-tej) chwałą
Kote lo’shebs’ul narit (ko’-TEJ loł SZEBS-ul NA’-rit) Zachowaj swoją chwałę dla siebie (dosł. „Możesz wsadzić sobie twoją chwałę w zadek.”; pozbawione szacunku i niegrzeczne)
kotep (KO’-te’p) odważny
kotir (KO’-tir) pokonać, przygnieść (swoją siłą)
kotyc (ko’-TISZ) silny
kovid (KO’W-id) głowa
kov’nyn (KO’W-nin) cios głową w głowę (tzw. „bańka”)
kov’nynir (KO’W-ni-nir) uderzyć głową (z „bańki”)
K’oyacyi! (Koj-A’-szi) Zdrowie! (przy toastach), Trzymaj się!, Wytrzymaj!, Wracaj bezpiecznie! (dosł. Pozostań żywy!)
kranak (KRA’-na’k) ufortyfikowana osada, siedziba otoczona wodą
kurs (kurs) las
kurshi (KUR-szi) drzewo
kurshok (KUR-szok) deska
kute (ku-Tej) bielizna, skafander, coś noszonego pod zbroją
K’uur! (Kur) Cii! Cicho! Milcz!
kyor (KIE-o’r) gnijący, rozkładający się, próchniejący
kyorar (KIE-o’r-ar) gnić, rozkladać się, próchnieć
kyorla (kie-O’R-la’) zgniły
kyr (KIR) koniec
Kyr ge’kaan (KIR gej-KA’N) koniec ćwiczeń (termin żargonowy stosowany tylko w sytuacjach związanych z kwestiami militarnymi)
kyr’ad (KIR-a’d) zwłoki
kyr’adyc (kir-A’-disz) zmarły, umarły
kyr’am (ki-RA’M) śmierć
kyramla (kir-A’M-la) śmiertelny (tylko jako prowadzący do śmierci), śmiercionośny
kyramud (kir-A’-mud) morderca, zabójca
kyr’amur (ki-RA’M-ur) zabić, zabijać
kyrayc (kir-AJSZ) zabity, martwy
kyrbej (KIR-bejj) pole bitwy
kyr’bes (KIR-bez) czaszka, [zwłaszcza czaszka] mythosaura (czyli również jako odniesienie do godła). [Potocznie także jako] korona
Kyr’tsad (KIRT-sa’d) Straż Śmierci (dosł. Towarzystwo Śmierci)
kyr’vhetine (KIR-fet-IN-ej) zbiór (uprawy)
kyr’yc (KIR-i’sz) ostatni
L
laam (la’m) góra (kierunek)
laamyc (LA’-misz) wysoki
laandur (LA’N-du-er) delikatny, kruchy, [czasem jako obelga]: słaby, żałosny
laar (lar) pieśń
laaran (la’-RA’N) śpiewanie
laararir (la’-RA’-ir) śpiew
lalat (LA’-la’t) język (narząd)
la’mun (la’-MUN) azymut
lararyc (la’-ra’-isz) pijany (dosł. „Śpiewający pod wpływem alkoholu”)
layari (LAJ-a’-ri) zbyt pewny siebie
lenedat (lej-NEJ-da’t) cel, kontakt
linibar (li-NI-bar) potrzebować
liser (LI-sej) potrafić, umieć
lo (lo’) w (coś)
lonar (LO’`nar) umieszczenie
loras (lor-A’S) mięso, tkanka, ciało, substancja (poetyckie)
lor’vram (o’r-ve-RA’M) śniadanie
lovik (LO’-vik) kolano
luubid (lu-BID) wystarczająco, dość
M
maan (ma’n) oryginalny, pierwszy
majyc (MA’-dzisz) dodatkowy, ekstra
majyce (ma’-DZI-szej) dodatek
majycir (MA’-dzisz-ir) dodawać
manda (MA’N-da’) wspólna dusza [lub] niebo; [stan bycia Mandalorianinem w umyśle, ciele i duchu], [także] nadrzędny, najlepszy, totalny
Mand’alor (MA’N-da’-lor) Mandalore
Manda’yaim (MAN-da’-YAI-im) Mandalore (planeta)
Mando (MA’N-do) Mandalorianin, mandaloriański
Mando’ad draar digu (Man-DO’-ad dra’r di-GU) Mandalorianin nigdy nie zapomina. (przysłowie)
Mando’ade (Mando-A’-dej)) Mandalorianie (jako córki i synowie Mandalore)
mandokar (MAN-do’-KAR) [właściwe cechy, ucieleśnienie Mandaloriańskicj zalet, czyli mieszanina agresji, wytrwałości, lojalności i żadzy życia]
mandokarla (MAN-do’-KAR-la’) [posiadanie właściwych cech, okazywanie hardości, ducha, bycie uosobieniem Manaloriańskich zalet]
Mar’e! (MA’-rej!) Nareszcie! W końcu! (wyraz ulgi)
marekar (ma’-REJ-kar) nawigacja
marev (MA’-rev) pięść
mar’eyce (ma’-REJ-szej) odkrycie, [coś] wreszcie odnalezione, ustalonego; [także] „stan niebiański”
mar’eyir (ma’-EJ-ir) odnaleźć, odkryć
mashukir (MA’-szuk-ir) rozproszyć, rozesłać
mav (ma’v) wolny; uwolnić
mayen (MAJ-en) cokolwiek
Me’bana? (mej-BA’N-a’) Co się dzieje? Co się stało?
Me’copaani? (Mej ko-PA’-ni?) Czego chcesz? Czego sobie życzysz?
me’dinuir (med-IN-u-rir) dzielić, rozdawać sobie nawzajem
meg (me’g) który, co, to, kto
megin (me’-GIN) który, co, to, kto; przed samogłoską
meh (me’) jeśli
me’sen (mEJ-sen) statek kosmiczny
meshgeroya (MESZ-ge’-ROJ-a’) gra sportowa, obsesja niektórych Mandalorian (dosł. piękna gra)
mesh’la (MEJSZ-la’) piękny
meshurkaan (ME’-szur-KA’N) jubiler, osoba obrabiająca klejnoty
meshurok (me’-SZU-rok) klejnot
me’suum (mej-SUM) planeta
me’suum’ika (mej-su-MI-ka) księżyc
Me’vaar ti gar? (Me’-WAR ti-GAR) Jak się masz? (dosł. Co nowego z tobą?; uzywane także jako prośba o raport z sytuacji; kiedy Mandalorianin zadaje to pytanie, oczekuje odpowiedzi – z reguły mówi się „Naas”, czyli „Nic”)
me’ven? (mej-WAJN) Hę? Co? Że co? (wyrażenie zaskoczenia, zakłopotania, zmieszania)
mhi (mi) my
mhi (mi) my
Mhor (m’or) nasz (rzadki archaizm)
miit (mit) słowo
miit’gaanar (MIT-ga’-nar) pisać
mircin (mur-SIN) klatka
mircir (mur-SIR) zamknąć, pochwycić
mirci’t (mur-SIT) więzień
mirdala (MIR-da’-la’) sprytny, mądry, inteligentny, inteligencki, bystry
mirdir (MIR-dir) myśleć, obliczać
mirgaanla (mir-GA’N-la’) celowy, umyslny (dosł. myśląca ręka)
mirjahaal (MIR-ja’-HA’L) pogodny, uspokojony (określenie powortu do emocjonalnej równowagi po traumie, żałobie)
mirshe (MIR-szej) mózg (jako słowo w liczbie mnogiej; pojedyńcze „mirsh” to komórka mózgowa)
mir’sheb (MIR-szeb) cwaniak, mądrala (dosł. mądry tyłek, cwana dupa)
mirshepar’la (MIR-szej-PAR-la’) nudne (dosł. „pochłaniające mózg”)
mirshir (MIR-szir) szok, ogłuszenie (dosł. „znokautowany mózg”)
mirshko (MIRSZ-ko’) odwaga
mirsh’kyramud (MIRSZ-kir`A’-mud) nudna osoba (dosł. „zabójca mózgów”)
mirshmure’cya (mirsz-mur-EJ-sza’) pocałunek Keldabe – slangowe określenie ciosu głową w głowę (dosł. „pocałunek mózgu”)
mishuk (MI-szuk) ciśnienie, nacisk
morut (mo’-RUT) przystań, forteca
morutar (MO’-ru-ta’r) witać
morut’yc (mo’-RU-tisz) bezpieczny, zabezpieczony
motir (mo’-TIR) stać
motun’bur – element pancerza chroniący udo.
munad (MU-na’d) wzniesienie
munad (mu-NA’D) wysokość
muninar (mu-NI-nar) wysoki
munit (MUN-it) długi (miara)
Munit tome’tayl, skotah iisa (MUN-it to-MEJ-tail, SKO-ta’-II-sa’) długa pamięć, krótki lont (okreslenie typowego sposobu myślenia Mandalorianina)
murcyur (MUR-szur) całować
mureyca (MUR-ejsz-a’) pocałunek
muun (UM-a’n) twardy, ciężki
muun’bajir (MU-łun BA’-dżir) zdruzgotać, dać nauczkę, skopać zadek (dosł. „dać ciężką naukę”)
N
naak (na’k) pokój (brak wojny), spokój
naakla (NA’K-la’) spokojny, pokojowy
naas (na’s) nic
naasad (NA’S-a’d) żaden, ani jeden
naasade (na’-SA’-dej) nikt
naast (na’st) niszczyciel
naastar (NA’-star) zniszczyć
nad’aai (NA’D-ai) podczerwień
nad’aaila (nad-EJ-la’) podczerwony
nadala (nad-A’L-a’) gorący
nakar’mir (na’-ka’-MIR) być nieświadomym, nie wiedzieć
nakar’tuur (NA’-ka’-TUR) jutro (dosł. “nieznany dzień”)
nakil (NA’-kil) kąt, róg
Nar dralshy’a (NAR-dra’l-SZI-ya) Włóż w to wiecej serca! Staraj się bardziej!
nari (NA’-ri) ruch (jak w „teraz twój ruch”), akcja, działanie
narir (na’-RIR) działać
naritir (na’-ri-TIR) umieścić, umiejscowić, ustanowić, wstawić, ustawić
narser (NAR-ser) cel, konieczność, sens bycia czegoś
Nar’sheb (NAR-szeb) [pogardliwa wypowiedź nakłaniająca do opuszczenia danej lokacji, jak „spadaj”; dosł. działaj tyłkiem /bierz tyłek/)
narudar (na’-RU-dar) tymczasowy sojusznik (zazwyczaj wróg wroga, ktoś, z kim zawiera się sojusz z rozsądku lub konieczności, a nie stały pakt)
nasreyc (nar-SER-isz) zdeterminowany, rezolutny
naumiit (nał-MIT) sygnał
nau’ul (nał-UL) światło świec
nau’ur (nał-UR) oświetlić, rozjaśnić
nau’ur kad (nał-UR kad) wykuć (dosł. „rozjaśnić szablę”)
nayc (nejsz) nie (negatywna odpowiedź)
naysol (NEJ-sol) zbyt wiele
Ne shab’rud’ni… (Ne’ szab-RUD-ni) Nie zadzieraj ze mną… (bardzo dosadne sformułowanie, zazwyczaj porzedzające akt przemocy)
neduumyc (nej-DU-misz) nielegalny, pozbawiony podstaw prawnych, nieuzasadniony zgodą przełożonych
nehutyc (nej-HUT-isz) zadziorny, zdeterminowany, zdecydowany na działanie
Ne’johaa! (Ne’-DŻO’-ha’) Zamknij się!
ne’kaan (nej-KA’N) osoba nie walcząca (cywil)
N’epar nu pirur! (Nej-PA’R nu PIR-ur) Nie ma powodów do pośpiechu (idomatyczne stwierdzenie; dosł. „To niczego nie jada lub pija.”)
N’eparavu takisit (Nej-PA’-rav-U ta-KI-sit) przepraszam (dosł. „Zjadam moją obrazę”)
ner (nair) mój, moi
neral (NEJ-ra’l) ziarno
ne’tra (NEJ-tra’) czarny, czerń
ne’tra gal (NEJ-tra’ ga’l) ciemne piwo – słodkie, niemal pikantne ciemne piwo podobne do mlecznego stouta
Ne’tra gal mesh’la, jat’isyc, bal, wayii, jahaal’got (NEJ-tra ga’l MAJSZ-la’, dzia-TI-sisz, ba’l ŁAJ-i DZIA’-hal-got) Ciemne piwo wygląda dobrze, smakuje dobrze i – jak rany – sprawia, że czujesz się dobrze!
neverd (nej-VAIRD) cywil (dosł. „nie wojownik”)
ne’waadas (nej-WA’D-a’s) bieda, potrzeba, zapotrzebowanie
ni (ni) ja, mi, mnie
Ni ceta (ni SET-a’) przepraszam (bardzo rzadkie, uniżone przeprosiny; dosł. „Uklękam”)
Ni copaani buy’ce gal (Ni ko-PA’-ni gal) Poproszę o pintę (nieco ponad 0,5 l) piwa.
Ni copaani buyc’ika cin papuur’gal (Ni ko-PA’-ni bu-SZI-ka sin pa’-PUR-gal) Poproszę o kieliszek białego wina.
ni dinu (NI DI-nu) [ja] daję (użyte samodzielnie, w dobitnym tonie, oznacza tyle, co „Chcesz, to bierz, a jak nie, to nie”)
Ni hukaatii’ni shebs ti kama! (NI-hu-ka’-TI-ni szebs ti KA-ma’) Osłaniam własne tyły!
Ni kyr’tayl gai sa’ad (Ni-kir-TAIL guy-sa’-ADD) [formułka adopcyjna (dosł. “Traktuję twe imię jako imię mego dziecka.”)]
Ni su’cuyi, gar kyr’adyc, ni partayli, gar darasuum (Ni su-CU-yi, gar kir-A’-disz, ni par-TAJ-li, gar da’-ra’-SUM) poprzedzana imionami zmarłych codzienna “wypominka” za tych, który odeszli (dosł. „Ja wciąż żyję, lecz ty umarłeś. Pamiętam ciebie, więc żyjesz wiecznie.”; również w liczbie mnogiej)
nibral (NI-bra’l) przegrany, porażka
Ni’duraa! (NI DU-ra’) Obrzydzasz mnie!
norac (no’-RAK) tył
nor’cabur – element pancerza chroniący plecy.
Nu draar (Noo DRAR) Nie ma mowy. Nigdy w życiu. Absolutnie nie. Nawet za milion lat. Za żadne skarby. (dosł. Nie nigdy; Bez przecinka! Mandalorianie multiplikują partykuły przeczące by wzmocnić negację)
Nu kyr’adyc, shi taab’echaaj’la. (Nu kir-A’-disz, szi TA’B-i-CZARDŹ-la’) Nie martwy, zaledwie odchodzący daleko. (formuła oddająca hołd zmarłemu towarzyszowi)
nu, n’, ne (ni, n’, ne’) [przedrostki przeczące]
nu’amyc (nu-A’M-isz) normalny
nuhaatyc (nu-HA’-tisz) niewidzialny, niewidoczny
nuh’la, nuhunla (NU-la’) śmieszny, zabawny
nuhoy (nu-HOJ) spać
nuhoyir (nu-HOJ-ir) sen
nuhun (nu-HUN) żart, dowcip
nuhunar (nu-HU-nar) śmiech
nuhur (NU-hur) dobre czasy, śmiech, zabawa, radość
nushaad’la (nu-SZA’D-la’) nieruchomy
nynir (ni-NIR) uderzenie, cios
O
ogir (O’-gir) tam
ogir’olar (o’-GIR-o’-LA’) tak, czy inaczej (dosł. ” tu, czy tam”)
olan (O’-la’n) sto, setka
olar (O’-lar) tutaj
olarom (O’-la’-rom) witaj (słowo powitalne)
olaror (o’-LAR-o’r) przybyć, przyjść, dotrzeć
ol’averde (o’-la’-VAIR-dej) towarzystwo
onidir (o’-NI-dir) pocić się
o’r (o’r) w (czymś)
orar (or-A’R) grzmot
or’dinii (Ohr-DI-ni) głupiec, kretyn, ktoś ułomny (dosłownie oznacza to kogoś, kto nie tylko jest „szalony”, ale jeszcze „rąbnięty”)
orhaar (OR-haar) skan (np. terenu)
orhaarir (or-HAR-ir) skanować
ori (O’-ri) wielki, ekstremnalny; bardzo
ori’beskaryc (O’-ri-bes-KAR-isz) [zarówno] ciężki przypadek [jak i] twarda sztuka (o osobie)
oribru (o’-RI-bru) sytuacja krytyczna, niebezpieczeństwo, zagrożenie
Ori’buyce, kih’kovid. (O’-ri-BU-szej, KI-ko’-VID) Wielki hełm, a bez głowy. (Zwrot stosowany w odniesieniu do kogoś ze zbyt rozwiniętym (lub nieuzasadnionym) poczuciem własnej wartości lub władzy.)
ori’copaad (O’-ri-KO’-pa’d) obsesja, kompulsja
ori’dush (O’R-i-DUSZ) zło, zły
ori’gehaat’ik (or-I-ge’-HA’-tik) epicki
ori’haat (O’-ri-ha’t) To prawda, przysięgam
ori’jagyc (O’-ri-DZIA’G-isz (O’-ri-JA’G-isz)) osoba prześladująca, znęcająca się, wygadana (dosł. wielki mężczyzna; odnosi się teśż do kobiet)
ori’jate (OR-i-DZIA’-tej) doskonały
orikih (ał-RI-ki) mały
orilin (o’-RI-lin) profit, zysk, korzyść, nadwyżka
or’ilor (o’r-I-lo’r) posiłek południowy
ori’ramikad (O’-ri-RA’M-i-ka’d) Superkomandos
ori’shya (o’r-I-szi-ya) coś więcej, niż
ori’skraan (O’-ri-skra’n) [zarówno] rarytas [jak i] wyżerka, uczta (dosł. wielkie jedzenie)
ori’sol (O’R-i-SOL) wiele
ori’suumyc (O’R-i-SUM-isz) przekroczenie granic, jeden krok za daleko, gruba przesada (w mandaloriańskiej moralności)
ori’tsad (O’R-it-sa’d) brygada
oritsir (o’-RIT-sir) przeklinać, ryczeć
ori’vod (OJ-ri-WOD) starszy brat, specjalny przyjaciel
ori’vor’e (AŁ-ri-WO’R-aj) Dziękuję bardzo! Wielkie dzięki!
oriya (o’-RI-ya’) miasto
oriyala (o’-RI-a’-la’) miejski
orjorer (or-DŻOR-er) krzyczeć, wykrzyczeć
or’parguur (OR-par-GUR) nienawiść
or’trikar (O’R-tri-kar) żal
oshokita (o’-SZOK-i-TA’) odświeżacz (od deski w polowej latrynie)
osik (O’-sik) odchody (ale w znacznie bardziej nieuprzejmym sensie)
osik’la (o’-SIK-la’) zepsuty, pomieszany, zchrzaniony, zawalony (nieuprzejme)
Osi’kyr! (O’-si-KIR) [Silne wyrażenie negatywnego zaskoczenia.]
osi’yaim (O’-si-yaim) [bezużyteczna, nielubiana, wzbudzająca niechęć osoba (bardzo negatywne określenie, dosł. „z domu odchodów”)]
Oya manda! (OJ-a’-MAN-da’) [wyrażenie mandaloriańskiej solidarności, zgodności i trwałości więzi; pełne emocji i pewności siebie]
Oya! (OJ-a’!) [pełno znaczeń: dosłownie “Zapolujmy!”, ale poza tym „Trzymaj się!”, czy „Hurra!”, „Naprzód!”, czy choćby „Na zdrowie!”, zarówno przy toastach, jak i po kichnięciu. Niezależnie od kontekstu, zawsze pozytywne i zazwyczaj pełne triumfu]
oyacyir (oy-JA’-szir) żyć
oya’karir (OJ-ya’-KAR-ir) polowanie, łowy, pogoń
oya’la (ok-A’-la’) żyjący
oyayc (ok-AJS’) żywy
oyayc ra kyrayc (oj-AJSZ ra’ kir-AJSZ) martwy lub żywy
oyu’baat (oy-JU-ba’t) wszechświat
oyula (oy-U-la’) galaktyka
P
paak (pa’k) sól
paguur (PA’-gur) niechęć
paklalat (PA’K-la’-LA’T) gadka, cięty język, zręczna mowa, elokwencja
pakod (PA’-ko’d) łatwy, prosty
palon (pa’-LO’N) dziura, dół
papurgaat (pa-PUR-ga’t) owoc
papuur’gal (pa’-PUR-ga’l) wino
par (pa’r) dla
Pare! (Pare sol!) (Pare sol! PA’-rej-SO’L) Czekaj moment! (“Pare sol” – dosł. „Czekaj jedną”; uwaga: “Ke`pare” jest znacznie bardziej rozkazujące, stosowane np. w irytacji, niczym „Czekajże!”)
parer (PA’-rair) oczekiwanie
parjai (par-DZIAJ) zwycięstwo
parjii (PAR-dzie) zwyciężca, triumfant
par’jila (par-DZI-la’) zwycięzki, triumfujący
parjir (par-DZIR) wygrać, triumfować, być zwycięzkim
partaylir (par-TAT-lir) pamiętać
paru (PA’-ru) formacja
payt (PA’-it) lewo (kierunek)
pehir (pej-HIR) pluć
pel (pail) delikatny
pel’gam (pel-GAM) skóra
pelkaanir (pel-KA’N-ir) golić
peti’baar (pej-TI-ba’r) masa centralna
petir (pet-IR) centrum, środek
pirebu (pir-EJ-bu) blisko
pir’ekulor (PER-ik-U-lor) płakać, łkać
pirimmur (PIR-i-mur) używać
pirimmuy (pir-im-U-i) użyteczny
pirimpir (pir-IM-pir) mocz
pirpaak (PIR-pa’k) zupa, wywar (dosł. solona woda)
pirun (PIR-un) woda
pirunir sur’haaise (PIR-u-NUR sur-HIE-sej) sprawić, że zmoczą im się oczy (slangowe określenie zabicia, zranienia lub pokonania)
pirur (pir-UR) pić
pirusti (pir-U-sti) studnia
piryc (PIR-isz) mokry
pitat (pit-A’T) deszcz
projor (PRO’-jor) następny
prudii (pru-DI) cień
prudiise (pru-DI-si) cienie
puut’la (PUT-la’) balistyczny
R
ra (ra’) lub
racin (rej-SIN) blady, jasny
ramaanar (ra’-ma’n-ARR) umierać, ginąć
ramaanla (ra’-MA’N-la’) śmiertelny (wrażliwy, delikatny)
ram’ika (ra’-MI-ka’) rajd, najazd
ramikad (RA’-mi-KA’D) komandos
ramikadyc (RA’-mi-KA’D-isz) [stan umysłu właściwy komandosowi – podejście, z którym może on(a) zrobić wszystko, przetrwać wszystko i osiągnąć cel; jest to mieszanka pewności siebie i ekstremalnej uporczywości wpajana podczas szkolenia kandydatom do oddziałów komandosów; termin może też być używany odnośnie osoby wyjątkowo zawziętej i skupionej na celu]
ram’or (RA’M-o’r) atak, oblężenie
ramorla (ra’-MOR-la’) oblegany, oblężony
ram’ser (RAM-sair) snajper, strzelec wyborowy (a także jako ogólne słowo na określenie każdego, kto celnie strzela z broni ręcznej)
rang (ra’ng) popiół
Rangir! (RAN-gir) Do diabła z tym!
ranov’la (ra’-NO’V-la’) sekret, tajemnica
ratiin (RA’-tin) zawsze
rayshe’a (rej-SZI-a’) pięć, piątka
raysh’olan (REJSZ-o’-la’n) pięćset, pięćsetka
ray’ture (rej-TUR-ej) tydzień
redalur (red-A’-lur) tańczyć
rejorhaa’ir (ri-JOR-har-IR) powierdzieć
resol (rej-SOL) sześć, szóstka
Resol’nare (REJ-sol NA’-rej) Sześć Działań: wyznaczniki życia Mando
ret (rejt) może, możliwe
Ret’! (Rejt!) Pa-pa! Do zobaczenia! Na razie!
ret’lini. (Re’t-LI-ni) na wszelki wypadek, w razie potrzeby (potocznie; Mandalorianie zawsze mają plan B, bowiem są przezorni)
Ret’urcye mhi (rej-TUR-szej-MI) Żegnaj! Do widzenia! (dosł. „Może ujrzymy się ponownie”)
ret’yc (RET-isz) możliwe
riduur (RI-dur) partner życiowy, towarzysz życia, mąż, żona
riduurok (ri-DU-rok) miłość, zwłaszcza małżeńska
riye (RI-yej) zysk, korzyść, dobry ruch
rohak (RO-ha’k) pokonanie
rohakar (ro-ha-KAR) pokonać
rol’eta (RO’L-ej-ta’) sześćdziesiąt, sześćdziesiątka
ru, r’ (ru) [przedrostek czasu przeszłego]
rud (rud) wokoło, naokoło, w pobliżu
rugam (RU-ga’m) kula, sfera
runi (ru-NI) dusza (tylko poetycko)
rusur (ru-SUR) lądować
ruug (rug) wiek podeszły
ruug’la (RUG-la’) stary
ruus (ruus) skała
ruusaan (ru-SA’N) ten, na kim można polegać (także popularne imię żeńskie)
ruusaanyc (ru-SA’N-isz) godny polegania na nim, godny zaufania, wiarygodny
ruusaar (RU-sa’r) podstawa, rozpoczęcie
ruus’alor (RUS-a’l-or) sierżant (dosł. “kamienny dowódca”)
ruyot (RU-jot) przeszłość, historia
S
sakagal (SA’-ka’-gal) X-wing
sal (sa’l) kolor
sapanyc (sa’-PA’N-ish) elektromagnetyczny
sarad (SA’-rad) kwiat, kwiecie
saviin (sa’-VIN) fiolet
senaar (sen-ARR) ptak
sen’tra (SEN-tra) plecak odrzutowy
serim (SAIR-im) celny, trafny
serimir (SAIR-i-mir) mieć rację, mieć słuszność, być celnym
sha (sza) w, przy, na
sha ca’nara (SZA’ ka’-NA’-ra’) konkretny czas (dosł. na czasie) – używany w pytaniach (np. Sha ca’nara jurkadir? – Kiedy dokładnie zaatakować?)
shaadlar (SZA’D`lar) ruszać
shaap (sza’p) drewno
shaap’yc (sza-PISZ) drewniany
shabiir (sza-BIR) zchrzanić, spierniczyć (nieeleganckie)
shabla (SZA’-bla) zchrzaniony, spierniczony (nieelegancki)
shab’rudur (sha’-BRU-dur) zadzierać, fikać [bardzo obelżywe słowo używane w najbardziej ekstremalnych sytuacjach]
shabuir (SHA’-bu-IR) dupek (obelżywe określenie)
sha’kajir (SHA’-ka-DŻIR) przy posiłku, przy stole
sha’kajir (SHA’-ka-DŻIR) wstrzymanie działań wojennych, wstrzymanie ognia, rozejm – od praktyki siadania przy stole przy posiłku, by omówić warunki ugody
shal (sza’l) w, przy, na (przed samogłoską)
sharal (SZA’-ral) leniwy
shar’tas – element pancerza chroniący brzuch.
sheber (SZEJ-bair) siedzieć
sheb’ika (sze’-BI-ka’) pupa, pupcia, tyłeczek – słowo dziecinne, ale czasem używane ironicznie lub z humorem
shebs (szebs) tył, tylnia strona; zadek
sheb’urcyin (sze’-BUR-szin) podlizuch, wazeliniarz (dosł. Całujący zadki, czyli odpowiednik tzw. „lizodupa”)
she’cu (SZEJ-ku) dziewięć, dziewiątka
she’eta (szejta) pięćdziesiąt, pięćdziesiątka
she’eta’olan (SZE’JTA-o’-la’n) pięć tysięcy
sh’ehn (szejn) osiem, ósemka
shehn’eta (szejn-EJ-ta’) osiemdziesiąt
shekemir (SZEJ-kej-mir) podążać
shek’eta (SZEJK-ej-ta’) dziewięćdziesiąt
shereshir (szair-EJSZ-ir) porwać, zagranąć
shereshoy (sze’-REJSZ-oj) żądza życia (i jeszcze więcej) – unikalne mandaloriańskie słowo oznaczające radość z każdego dnia, chęć czerpania z życia wszelkich doświadczeń oraz przetrwania, by żyć później, stan zrozumiały dla wojowników, którzy co dzień ryzykują życie; słowo składa się z cząstek oznaczających życie, czerpanie oraz, oczywiście, „Oya!”
shev’la (SZEJV-la’) milczący, cichy
shi (szi) jedynie, tylko
shig (szig) [napój wyskokowy: połączenie tego, co jest akurat dostępne, najczęściej lekko stymulujących ziół z cytrusowym aromatem zwanym behot]
shiib (szib) cienki, chudy
shi’yayc (szi-JEJSZ) żółty
sho’cye (SZOW-szej) ocean
shok (szo’k) belka, dźwigar (zazwyczaj drewniany)
shokita (SZOK-i-ta’) półka
shonar (SZOŁ-nar) fala
sho’sen (SZOŁ-sen) łódź podwodna, pojazd podwodny
shosenla (szoł-SEN-la) zanurzony, zatopiony, podwodny
shuk (szuk) rozdarcie, zerwanie
shuk’la (SZUK-la’) zepsuty, złamany
shuk’yc (szuk-ISZ) niedziałający, bezużyteczny, zepsuty
shuk’la gett’se (SZUK-la’ GETT-sej) [zmiażdżone lub mielone orzechy używane do ciasta uj]
shuk’la riduurok (SZUK-la’ ri-DUR-ok) rozwód
shuk’orok (szu-KO’-rok) miażdżyrękawica (broń)
shukur (SZU-kur) łamać
shun’bure – element pancerza chroniący łokieć.
shuner (szoon) chleb
shuner (SZu-ne’r) mąka, kasza
shupur (SZU-pur) uraz, rana, skaleczenie
shupur’yc (szu-PUR-isz) ranny, skaleczony
shupuur (szu-PUR) ranić, kaleczyć
shushai (szu-SZAI) czujnik, sensor (dosł. „słuchanie oczami”)
shu’shuk (szu-SZUK) katastrofa, kataklizm, wielka porażka, partactwo
simir (si-MIR) rok
sim’olan (sim-o’-LA’N) wiek (stulecie)
sirbur (SIR-bur) mówić
siver (SI-vair) stopień (wszystkie znaczenia poza stopniem wojskowym)
skanah (SKA’-na’) [bardzo znienawidzona osoba]
skira (SKI-ra’) spór o osobistym charakterze spowodowany zajęciem ziemi; prowadzi do zemsty
skotah (SKO’-ta’) krótki, niski
skraan (skra’n) żarcie, żarło, papu (slangowe określenie jedzenia)
skraan’ikase (SKRA’-ni-KAJ-se’) [mieszanka przekąsek – posiłek jadany podczas celebracji, darzony sympatią, bowiem można spozywać go spokojnie i z kruchych naczyń – odwrotnie, niż w wypadku racji polowych]
slaat (sla’t) błoto, muł
Slana’pir! (SLA’-na’-PIR) Wynocha! Won! Precz! (bardzo nieeleganckie)
slanar (SLA’-nar) iść, udać się
solegot (SO’-lej-gut) komputer (dosł. “licząca maszyna”)
soletar (so-LEJ-ta’r) liczyć
solus (SO’-lus) samotny, podatny [np. na uszkodzenie]
solus (SO’-lus) każdy, jeden
solus (SO’-lus) indywidualny
solus (SO’-lus) zjednoczeni, niczym jeden
sol’yc (so’l-ISZ) pierwszy
sol’yc (so’l-ISZ) pierwszy (liczebnik porządkowy)
Sooran, shab! (si-RA’N sza’b) [wyraz triumfalnej pogardy, dosłownie „Ssij, dupku!”]
sooranir (SU-ra’-nir) wsysać, zasysać, wchłaniać, czerpać (płyn)
sosol ti (so-SO’L ti) równy z
spirba (SPIR-ba’) przejście (np. pęknięcie w skałach czy murze)
staabi (STA’-bi) prawo (kierunek)
striil (stril) [wysoce inteligentny sześcionogi drapieżnik myśliwski zdolny szybować i latać]
striilir (STRI-lir) tropić, podążąć za
su (SU) nie mniej, jednakże
Su cuy’gar (Su CU-i-gar) Cześć! (dosł. „Wciąż żyjesz.”)
Su’cuy (Su-CU-i) Hej! (powitanie)
sur’ar (su-RAR) koncentrować się, skupiać
sur’gaan (sur-GA’N) obrazek
sur’haai (sur-HAI) oko
sur’ulur (SUR-u-LUR) mieć na oku, obserwować, monitorować
sushir (SU-szir) słuchać
susulur (SU-su-LUR) słyszeć
suum (sum) poza
Suum ca’nara (Sum CA’-na-RA’) [stan radosnego odpoczynku i spokoju]
suumpir (SUM-pir) jezioro
suvarir (su-VA’R-ir) rozumieć
T
taab (ta’b) stopa
taab’echaaj’la (TA’B-ej-CHA’J-la’) martwy, niezyjący (dosł. “odszedł daleko”)
taabir (TA’-bir) marsz
taakur (TA’R-kur) kość
taap (ta’p) lokacja,
taap (ta’p) punkt, pozycja
ta’ayl (ta’-EJL) straznik więzienny
tabalhar (ta’-BA’L-har) patrolować
tabalut (ta’-BA’L-ut) patrol (by powiedzieć, że ktoś jest “na patrolu”, mówimy, że jest: “bat`balut”– jest to przymiotnik, a nie imiesłów, jak”patrolujący”)
t’ad (ta’d) dwa, dwójka
tad’eta (TA’D-ej-ta’) siedemdziesiąt
tadun’bir – element pancerza chroniący goleń.
takisir (TA’-kis-ir) obrażać
takisit (ta’-KI-sit) obraza
tal (ta’l) krew
tal’din (tal-DIN) pokrewieństwo, krewni, [istoty, w których żyłach płynie] ta sama krew
tal’galar (tal-GAL-a’r) rozlewać krew, krawić
tal’onidir (ta’l-ON-i-DI-nir) pocić się krwawo [idiom określający dokonywanie dodatkowego, bardzo żmudnego wysiłku]
talyc (ta’l-ISZ) krwawy, krwisty (zarówno, jak rana, jak i stek; rzadkie)
ta’raysh (ta-REJSZ) dziesięć, dziesiątka
ta’raysh solus (TA’-rejsz-SO-lus) jedenaście, jedenstka
ta’raysholan (TA’-rejsz-o’-la’n) tysiąc
tatugir (ta’-TU-gir) powtarzać
tayat (TAI-a’t) przechowywać
tay’haai (TEJ-hai) archiwista, reporter
Tayli’bac? (TAJ-li-BA’K) Złapałeś? Okej? W porządku? Zrozumiałeś?
taylir (TAJ-lir) trzymać, zachowywać, utrzymywać
te (te’) [ten/ta/to konkretny/a/e] (rzadki, nieprzetłumaczalny przedimek określony)
tebec (T’E-bek) amunicja
tegaanalir (tej-GA’N-aj-lir) ratunek
teh (tej) z (kądś)
te’habir…be (t’e-HA’-bir be’) usunąć, zabrać (po zabieranym obiekcie dodaje się „bo”, jeśli obiekt zabierany jest „stąd”)
tengaanar (TEN-ga’-na’r) pokazywać, ukazywać (dosł. „otwarta ręka”)
tenn (ten) otwarty
teroch (taj-ROK) bezlitosny, pozbawiony żalu
tettar (TET-ar) kopniak
ti (ti) z (kimś/czymś)
tigaanur (ti-GA’-nur)
tihaar (TI-har) napój alkoholowy: mocny, klarowny napój pędzony z owoców
tiingilar (TIN-gi-la’r) [niezwykle ostra zapiekanka mandaloriańska]
tiin’la (tin-LA’) szorstki
tion (TI-on) [przedrostek pytający – stosowany tylko w pytaniach!]
Tion gar gai? (Ti-ON gar-GAJ) Jak masz na imię?
Tion’ad (ti-on-AD) kto? (dosł. “która osoba?”)
Tion’ad hukaat’kama? (Ti-ON-a’d HU-ka’t-KA-ma) Kto pilnuje twoich pleców?
tionas (ti-O’-na’s) pytanie, zagadka
Tion’cuy? (Ti-ON-cu-I) Kto tam? (często stosowane jako wyzwanie do przedstawienia się, tak, jak stosuje się „Stać, kto idzie?”)
tionir (ti-O’N-ir) wypytywać, przesłuchiwać
tion’jor (Ti-ON-dzior) dlaczego?
tion’meh (ti-ON-mej) co, jeśli?
Tion’solet? (Ti-ON-so’-LEJT) Ilu? Ile?
tion’tuur (ti-ON-tur) kiedy? (dosł. którego dnia?)
to (to’) połączenie
tok’kad (to’-KA’D) poddać się (dosł. „rzucić szablę”)
to’kursh (to’-KURSZ) sad
tolase (to’-LA’-sej) system (dosł. “połączone rzeczy”)
tom (to’m) sojusz
tomad (to’_MA’D) sojusznik
tome (TO’-me) razem (z kimś)
tome’tayl (TO’-mej-TEJL) pamięć
tom’urcir (to’m-UR-sir) zgrupowanie, zebranie
tomyc (TO’-misz) wspólnota
tom’yc (TO’-misz) mający połączone siły, w sojuszu
tor (to’r) sprawiedliwość
tra (tra’) przestrzeń, pustka
tra (tra’) pole gwiezdne
traat’aliit (TRA’T-a’-LIT) zespół, drużyna
Traat’aliit gar besbe’trayc (Tra’t-a’-LIT bes-bej-TREJSZ) Drużyna jest twoją bronią. (przysłowie)
traatika (tra-TI-ka’) pluton (żołnierzy)
tracinya (tra’-SZI-n’a) płomień
tracyaat (tra-SZI-at) artyleria
Tra’cyar mav (tra-SZI-ar-ma’v) strzelać bez rozkazu
tracyn (tra’-SZIN) ogień
tracy’uur (tra’-SZUR) blaster
tranyc (TRA’-nisz) słoneczny (dosł. “spalony gwiazdą”)
trat’aab (tra’t-A’B) piechota
trat’ade (tra’t-A’-dej) siły (np. wroga)
trattok’or (TRAT-o’-kor) ponieść porażkę, upaść, zawalić się
tratur (TRA’-tur) reprezentować, być na stanowisku, tworzyć siłę (jakiejś grupy lub organizacji)
tratyc (TRA’-tisz) w stanie upadku
trikar (TRI-kar) smutek
trikar’la (tri-KA’R) smutny, ponury
troan (trołn) twarz
troch (troch) zdecydowanie, z pewnością (archaiczny, jak “w rzeczy samej” lub „azaliż, doprawdy”)
tsad (sa’d) sojusz, grupa
tsad droten (tsa’d-DRO’-ten) grupa ludzi, Republika
Tsad Droten (ZAD DRO’-ten) senat, zebranie, rada
tsikador (zi-KA’-dor) przygotowywać się, gotować się
tsikala (zi-KA’-la’) przygotowany, gotów
tug’yc (tu-GISZ) znów
tuur (tur) dzień
U
udes (U-des) odpoczynek, przyjemność
Udesii! (u-DEJ-si) Uspokój się! Bądź spokojny!
udesiir (u-DEJ-sir) zrelaksować się, być spokojnym, nie martwić się, znaleźć odprężenie, zrobić sobie przerwę
udesla (u-DESS-la’) spokojny, pogodny, zrelaksowany (o osobach lub zjawiskach przyrody)
uj’alayi (u-dzia’-LAJ-j) ciasto uj (gęste, bardzo słodkie płaskie ciasto z mielonych orzechów, syropu, startych suszonych owoców i przypraw)
uj’ayl (u-DŻEJ-ul) [gęsty, aromatyczny słodki syrop używany w kuchni]
ukor b’ukor (U-kor BU-kor) zmuszony podjąć decyzję (dosł. kiedy pchnięcie staje się popchnięciem)
ukoror (u-KOR-or) pchać
ulik (U-lik) zwierze juczne
ulur (U-lur) troszczyć się, zwracać uwagę na
ulur (U-lur) wykrywa
ulyc (U-lisz) ostrożny, ostrożnie
umaan (UM-a’n) trudny
urakto (u-RA’K-to) cieżki, trudny
uram (U-ra’m) usta
urcir (ur-SIR) spotkać
ures (u-RIS) bez (czegość), pozbawiony (czegoś)
urmankalar (ur-MA’N-ka’-lar) wiara, przekonanie (czyli coś odmiennego od wiedzy)
Usen’ye! (u-SEN-yej) Odejdź! Idź stąd! (bardzo nieuprzejme, zwłaszcza, że ma ten sam źródłosłów, co „osik”)
utreekov (u-TRI-kov) głupiec, idiota (dosł. „pustogłowy”)
ut’reeyah (ut-RI-ja’) pusty
utrel’a (u-TREy-la’) czyste (jak w “Sprawdziliśmy to pomieszczenie. Jest czyste.”), oczywiste, jasne (jak w “To jasne, że powinniśmy ich zbombardować.”)
utreyar (u-TRI-yar) czyścić
utyc (U-tisz) obślizgły
uur (ur) cisza
uvete (u-VEJ-tej) światy (poetycko)
V
vaabir (WA’-bir) robić
vaal (wa’l) podczas, gdy; w czasie, gdy
vaar (wa’r) wczesny, nierozwinięty, na wpół wyrośnięty
vaar’ika (war-I-ka’) słabiak
vaar’tur (va’r-TUR) ranek
vaii (wej) dgdzie
vaii’la (wai-I-la’) kierunkowy
val (wa’l) oni, ich
veeray (WIR-ej) teren, strefa
veman (vej-MA’N) prawdziwy, autentyczny, rasowy
ven (wejn) [przedrostek czasu przyszłego]
Ven’cabur – element pancerza chroniący krocze.
vencuyanir (wen-CU-ja-nir) podtrzymywać, zachowywać (przy życiu itd.)
vencuyot (wain-CU-i-ot) przyszłość
ver’alor (WAIR-a’-LOR) porucznik
verborir (WAIR-bor-IR) wynająć, kupować, zakontraktować
verburyc (we’r-BUR-isz) lojalny
vercopa (wair-KO’-pa) życzyć sobie, marzyć, śnić (o czymś)
Vercopa… (wair-KO’-pa) Chciałbym, żeby stało się…
vercopaanir (wAIR-ko’-PA’-nir) chcieć, mieć nadzieję
verd (waird) żołnierz, wojownik
verda (WAIR-da’) wojownicy (archaiczna forma l. mn.)
verde (WAIR-dej) żołnierze
verd’ika (wair-DI-ka’) szeregowy (szeregowiec)
verd’yc (WAIR-disz) agresywny (niekoniecznie negatywne!)
ver’gebuir (wair-gej-bu-IR) ochroniarz (dosł. “wynajęty strażnik”; prawie ojciec)
veriduur (WER-i-DUR) kurtyzana
ver’mircit (WAIR-mir-sit) zakładnik
ver’verd (wair-VAIRD) najemnik
veshok (WESZ-ok) [wielkie, wiecznozielone drzewo (podobne do dębu)]
ve’vut (wej-WUT) złoto
vheh (fej) ziemia, pył, gleba
vheh’yaim (vej-JEJM) tymczasowa chata wykonana z gałęzi i gliny
vhekad (FA’-ka’d) piasek (dosł. ostra gleba)
vhekadla (faj-KA’D-la) piaskowy
vhekaj (WEJ-kadź) mapa
vhetin (wet-IN) łąki, pola
vhett (fet) farmer
vhey (wej) mina (broń)
vhipir (fi-PIR) mgła
vi (wi) my (rzadki archaizm)
videk (wi-DEK) szyja
viinir (WIN-ir) bieg
vod (wo’d) brat, siostra, kamrat, współtowarzysz, kumpel
Vor entye (wor-ENT-yej) Dziękuję ci (dosł. „Akceptuję dług.”)
Vor’e! (WO’R-ej) Dzięki!
vorer (WAW-rejr) akceptować
vorpan (WOR-pa’n) zieleń, zielony
vorpan’oy (wor-PA’N`oy) roślinność
vurel (WU-rejl) zawsze, kiedykolwiek, ilekroć
vu’traat (WU-tra’t) siły specjalne
vutyc (WUT-isz) specjalny
W
waadas (WA’-daas) kredyty, bogactwo
waadasla (wa’-DA’S-la’) wartościowy
warra’se (WAR-a’-sej) orzechy warra
wasuur (WA’-sur) zachód
Wayii! (waj-i) O rany![ogólne wyrażenie zaskoczenia, dobre lub złe]
wer (wair) eon (archaiczne)
Wer’cuy (Wair-CU-i) To było wieki temu. (potoczne, używane zazwyczaj jako ekwiwalent formułek “Zapomnij o tym”, czy “To już bez znaczenia”)
werda (WAIR-da’) mrok, cień (archaicznie; liczba mnoga: „dha werda” – cienie, mroczne oświetlenie; także „maskowanie”).
werde (WAIR-dej) ciemność
werdla (WERD-la’) ukrywający się, niewidzialny
werlaara (wer-LAR-a’) mit (archaiczne)
woor (wuer) wiatr
Y
yacur (JA’-sur) wygonić, wygnać, wykurzyć
ya’gai (JA’-gaj) miska
yai (jej) brzuch, łono
yaihadla (jai-HA’D-la’) ciężarna
yaihi’l (JA’-hil) pełny
yaim (jejm) dom
yaimi (jaj-MI) sąsiad
yaim’la (JEJM`la) komfortowy, znajomy, (wzbudzający uczucie) “jak w domu”; lokalny
yaim’ol (jai-MO’L) powrót, powrót do domu
yaimpar (jej-IM-par) powracać
yai’yai (JAJ-aje) wielce odżywczy (określenie gęstego, wysokokalorycznego posiłku, bardzo istotnego dla Mandalorian muszących polegać na racjach polowych)
yaiyai’yc (jai-JAI-isz) przepełniony dumą, usatysfakcjonowany
yamika (ja’-MI-ka’) pokój, pomieszczenie, komnata
yilad (ji-LA’D) zespół (jakiś przedmiotów), mnogość, gama (jak “szeroka gama smakołyków”)
yustapir (JUST-a’-PIR) rzeka (dosł. wodna droga)
yustarud (JUST-arud) perymetr, obrzeże
Uzupełnienie
Uzupełnienie 1: Wymowa
Znakiem ’ oznaczono głoskę przypominającą nieco półotwartą głoskę podniebienno-krtaniową (będącą czymś pomiędzy „j” a „h”; „j” staje się tu ekwiwalentem samogłoski „i” o długim iloczasie, czyli „ī”).
Jest ona ledwo wymawialna, a fonetyczna różnica w słowie jest tak nieznaczna, że w gruncie rzeczy, można pominąć tą głoskę.
Purystów językowych informujemy jednak, że o tym, czy bliżej jej do „j”, czy do „h”, decyduje samogłoska przed nią – jeśli jest to „a”, wymawiamy ’ niczym ciche „j”, przy „e” zaś – jak pośrednik między „j” i „h”. Przed spółgłoską zawsze bliżej jej do „j”.
Jeśli nasza głoska znajduje się w sylabie akcentowanej, ma dłuższy iloczas (czyli większą „moc”; wymawiamy ją wtedy nieco dłużej).
Uzupełnienie 2: Poradnik Gramatyczny
Gramatyka:
– Język jest bardzo regularny i nie ma w nim przypadków.
– Czasowniki występują tylko w dwóch formach, a czas reguluje złożony system przedrostków.
– Tworzeniem przymiotników z rzeczowników i czasowników rządzi system prostych reguł.
– Reguły pisowni i interpunkcja z zasady występują opcjonalnie; ciężko stworzyć zdanie, które jest zupełnie niegramatyczne.
– Czasami apostrof rozdziela końcową samogłoskę (zwłaszcza czasownika), wskazując lekki przydech, który pojawia się w niektórych mandaloriańskich akcentach. Ten apostrof, nazywany beten, („westchnienie” w mando’a) może też wskazywać moment na wdech, wymowę poszczególnych wyrazów, lub opuszczoną literę.
– Kolejność słów wskazuje znaczenie, jak w języku angielskim; oznacza to w wypadku sformułowań dwuwyrazowych, najpierw używamy słowa opisywanego, potem słowa opisującego, na przykład gdy chcemy powiedzieć „lanca wojownika”, najpierw używamy słowa „wojownik”, potem słowa „lanca”, czyli verd’beviin, nie na odwrót – wtedy stworzylibyśmy słowo „lansjer”.
– Mando 'a jest przeważnie mówionym językiem, a odmiany wymowy występują w nim tak, jak w jakimkolwiek języku.
– System przedrostków wskazuje czasy. W mowie potocznej, Mandalorianie używają tylko czasu teraźniejszego, ale czasem pojawiają się prefiksy ru (przeszły) i ven (przyszły) kiedy zachodzi potrzeba kontaktu z gatunkami, które w komunikacji potrzebują jasno określonych czasów.
– Dodanie przedrostka tion zamienia zdanie twierdzące w pytanie. Prefiks ke lub k’ wskazuje zdanie rozkazujące. Używanie ke z bezokolicznikiem jest formalne, ale w potocznym użyciu czasownik gubi końcówkę -r.
– Łatwość wymowy jest zawsze kluczowym czynnikiem w określaniu które litery są opuszczane podczas tworzenia słów i ich wymawiania.
– By stworzyć przeczącą formę czasownika – lub w wielu przypadkach, rzeczownika – dodaje się przedrostek n’, nu, nu’, lub nawet ne (każdorazowo zależy od łatwości wymowy) przed całym zdaniem lub przeczącą frazą, zależnie od znaczenia. Przeczący prefiks często wskazuje przeczący rzeczownik, taki jak ne’briikase (nieszczęśliwy), a nie zaprzeczenie całego zdania.
Czasowniki:
Bezokoliczniki mają końcówki -ir, -ar, -ur, -or, lub -er. Usunięcie r zwykle ukazuje temat wyrazu.
Czasownik cuyir ( być) często nie pojawia się w zdaniu; wskazuje jego opuszczenie przez kolejność słów, jak w ni (cuyi) verd – „ja (jestem) wojownik(iem)”.
By powiedzieć „To jest dobre”, Mandalorianin często powie tylko jate – „dobre”, a nie bic (cuyi) jate – „to (jest) dobre”.
Nie ma strony biernej. Wszystkie czasowniki są czynne. W razie konieczności, strona bierna jest kształtowana przez stosowny przymiotnik i – gdy wymawiane w całości – czasownik cuyir.
Podsumowanie form czasownika (za pomocą jurir, czyli „nosić”):
Ni juri kad – Noszę szablę.
Nu’ni juri kad – Nie noszę szabli.
Ni ven juri kad – Będę nosił szablę.
Ni nu’ven juri kad – Nie będę nosił szabli.
Ni ru juri kad – Nosiłem szablę.
Tion jurir kad? – Będziesz nosić szablę?
Ke jurir kad – Noś tę szablę! (formalnie)
Ke’nu jurir kad – Odłóż tę szablę! (dosłownie: “nie noś tej szabli!”)
Rzeczowniki:
Rzeczowniki (np. określenia zawodu czy statusu) są takie same dla mężczyzn i kobiet. Płeć wynika zazwyczaj z kontekstu; gdy tak się nie dzieje, używa się przymiotników jagyc (męski) lub dalyc (żeński).
Nie ma potrzeby, by orzeczenia zgadzały się z podmiotami – jest jedna forma.
Nieokreślony rodzajnik eyn, (jakiś – jak angielskie „a”/„an”) jest niemal zawsze opuszczony oprócz sytuacji, gdy potrzebny jest dla nacisk na jego nieokreśloność; analogicznie opuszcza się określony rodzjnik te, lub bardziej haar (ten – jak angielskie „the”).
Liczby mnogie są kształtowane przez dodawanie -e. To e zawsze jest wymawiane jako „ej”.
Zaimki:
Tak, jak rzeczowniki, zaimki nie mają rodzaju. Zaimki dzierżawcze to gar, kaysh i val.
PRZYMIOTNIKI I PRZYSŁÓWKI:
Przymiotniki i przysłówki powstają po dodaniu końcówki -la lub -yc (wymawiany „isz”), zależnie od łatwości wymowy. Przymiotniki występują tylko w jednej formie. Przysłówek jest dokładnie taki sam jak przymiotnik.
Stopnie wyższe i stopnie najwyższe zazwyczaj tworzy się z przymiotników z końcówką -shy’a dla wyższego lub -ne dla stopnia najwyższego.
Uzupełnienie 3: Poprawione błędy Karen Traviss
W oryginalnym słowniku umieszczonym na stronie Karen Traviss znajdują się pewne błędy natury technicznej, które – kierując się zdrowym rozsądkiem – postanowiliśmy w powyższym słowniku skorygować. Dla jasności, poniżej rozpiska co zostało zmienione i dlaczego:
ara’nov (a-RA-now) przeszkoda, obrona, blokada
ara’novor (A-ra-NO-wor) zbliżać się, stać na drodze, blokować
W oryginalnym pliku jest ara’novor ah-RAH-nov i ara’novor AH-rah-NO-vor, co także wskazuje na pomyłkę^
baar (bar) ciało
baar’ur (BAR-ur) medyk, lekarz
W oryginalnej wersji oba słowa mają tak samo zapisaną wymowę: baar BAR-oor, baar’ur BAR-oor, podczas gdy samo słowo wskazuje że wymowa pierwszego powinna być bez 'oor’.
tomyc (TO’-misz) wspólnota
tom’yc (TO’-misz) mający połączone siły, w sojuszu
W oryginale: tomyc TOH-meesh i tom’yc TPH-meesh, 'tph’ to dość ewidentna literówka.