SPOŁECZNOŚĆ
Mandalor Mniejszy
W historii Mandalorian byli wodzowie, których imiona stały się legendarne.
Mandalor Nieposkromiony przewodził swoim wojownikom podczas Wielkiej
Wojny Sithów. Mandalor Ostateczny stworzył wielką armię i doprowadził
Republikę na skraj upadku. Canderous Ordo, jako Mandalor Obrońca, próbował
zaś poskładać to, co zastał po tragedii wojen mandaloriańskich. Na ich tle
Mandalor Mniejszy wydaje się postacią niegodną tytułu Mand’alora. Nie znamy
nawet jego prawdziwego imienia, wiemy natomiast, że jego droga do władzy
zbudowana została na oszustwie i politycznych manipulacjach odrodzonego
Imperium Sithów. Pomimo tego, historia Mandalora Mniejszego mówi o
Mandalorianach coś niezwykle ważnego. Sithowie potrafili stworzyć fałszywego
wodza, wykorzystując ich nadrzędne wartości, wartości, które przesłoniły
nieczyste intencje. Czemóż się jednak dziwić? Sithowie to wyśmienici
manipulatorzy, cierpliwie idący do celu.
Preludium
Mandalorianie muszą mieć przywódcę
Potrzeba przywództwa jest naturalna wśród wszystkich ludów, nie inaczej jest u
Mandalorian, ludu istniejącego od tysięcy lat. Pierwsi Mandalorianie nie byli
ludźmi, byli Taungami, starożytną rasą wojowników, której początki sięgały
planety Coruscant, którą Taungowie opuścili a która stać się miała centrum
Republiki wiele lat później. Stworzyli własną kulturę opartą na wojnie, honorze,
klanach i przede wszystkim na kulcie siły. Ich przywódca nosił tytuł Mand’alor.
Od niego pochodziły zarówno określenie Mandalorian, jak i nazwa planety,
która stała się ich nową ojczyzną.
Przez kolejne stulecia Mandalorianie ewoluowali. Pod rządami kolejnych
Mand’alorów do ich społeczności zaczęto przyjmować przedstawicieli innych
ras. Proces ten osiągnął ogromną skalę za czasów Mandalora Ostatecznego.
Jego podwładni rekrutowali wojowników z podbitych światów
podporządkowywali ich wspólnej dyscyplinie, szkoleniu oraz
mandaloriańskiemu sposobowi życia. W efekcie słowo Mandalorianin przestało
oznaczać rasę, zaczęło oznaczać przynależność do kultury.
Mandalor Ostateczny - narodziny nowej kultury
Ucieleśnieniem przemiany, zwięźle opisanej wcześniej był Mandalor Ostateczny.
Po klęsce Mandalorian w Wielkiej Wojnie Sithów, zebrał rozproszone siły i
rozpoczął reorganizację. Wraz z Cassusem Fettem rozwinął system NeoKrzyżowców, wojowników poddanych wspólnemu szkoleniu, uzbrojonych
według bardziej jednolitych wzorców i podporządkowanych strukturze zdolnej
prowadzić wojnę na galaktyczną skalę. Była to rewolucja. Dawne klany
wojowników przeobrażały się w potężną machinę wojenną. Do Mandalorian
dołączali ludzie, Twi’lekowie, Rodianie i przedstawiciele wielu innych ras. Nie
byli Taungami, ale mogli zostać Mandalorianami. Pod wodzą Mandalora
Ostatecznego kultura przetrwała własnych twórców.
Rozpoczęły się wojny mandaloriańskie, kiedy to Mandalorianie niemal pokonali
Republikę. Dopiero dołączenie do wojny Revana i Malaka zmieniło przebieg tej
batalii. Ostateczna konfrontacja nastąpiła na Malachor, Revan pokonał
Mandalora Ostatecznego i zabrał jego maskę – jeden z najważniejszych, lub
najważniejszego symbolu władzy Mand’alora. Konsekwencje były katastrofalne
dla przegranych Mandalorian, ich armia została rozbita a wojownicy rozproszyli
się po galaktyce. Jedni zostali najemnikami, inni zaś łowcami nagród. Jeszcze
inni zwykłymi bandytami.
Mandalorianie nadal istnieli, ale przestali funkcjonować jako jedna, spójna siła.
Revan rozumiał znaczenie maski, którą zabrał pokonanemu Mand’alorowi.
Ukrywając ją, pozbawił klany symbolu, wokół którego mógłby pojawić się
kolejny powszechnie uznawany Mand’alor i na nowo zjednoczyć wszystkie klany.
To ilustruje, jak głęboko urząd Mand’alora był związany z jednością
Mandalorian. Można było pokonać ich armię, ale dopóki mogli zebrać się wokół
nowego przywódcy, mogli powrócić.
Canderous Ordo
Paradoksalnie później to sam Revan pomógł przywrócić Mandalorianom
przywódcę. Canderous Ordo był weteranem wojen mandaloriańskich i jednym z
najlepszych wojowników Mandalora Ostatecznego. Po klęsce, przez lata żył jako
najemnik, coraz bardziej świadomy tego, że Mandalorianie bez wspólnego celu
powoli rozdzielają się w rozproszone grupy wojowników. Ostatecznie Revan i
Ordo odnaleźli maskę Mandalora, Canderous przyjął ją i został Mandalorem
Obrońcą. Jego zadaniem było ponowne zebranie klanów. Niezwłocznie
rozpoczął odnajdywanie rozproszonych Mandalorian, którzy zajmowali się
najróżniejszymi pracami. Najemników, zwiadowców czy mechaników,
przekonywał ich jednego po drugim do powrotu celem odbudowy jedynej
kultury jaką znali i cenili. Nie chciał jedynie odbudować armii, chciał przywrócić
swojemu ludowi cel. Ale nawet Canderous Ordo nie zdołał całkowicie odwrócić
skutków, które pozostały po Malachor.
Gdy jego czas minął, Mandalorianie ponownie ulegli rozproszeniu i przez kolejne stulecia pozostawali przede wszystkim luźną społecznością na którą składały się klany, wojownicy, najemnicy czy łowcy nagród.
Biografia
Wakat na tronie
Mand’alora ponownie zabrakło i to właśnie ten fragment historii jest niezbędny,
aby właściwie zrozumieć casus Mandalora Mniejszego. Urząd Mand’alora nie
był dziedziczny. Nie istniała dynastia, która automatycznie przekazywała władzę
następnemu pokoleniu. Mand’alor musiał posiadać wystarczającą siłę, wizję i
autorytet, aby klany uznały jego przywództwo. Jeżeli taki wojownik się nie
pojawiał, Mandalorianie mogli przez całe stulecia pozostawać bez jednego
władcy i tak właśnie stało się po epoce Canderousa Ordo. Klany przetrwały,
Mandaloriańska kultura również. Zbroje, tradycje, nazwiska i pamięć o dawnych
wojnach również przetrwały. Nie było jednak jednego indywiduum, które
mogłoby przemówić w imieniu wszystkich. Do czasu, pojawienia się młodego
gladiatora, który walczył na arenach planety Geonosis. Jego imię jest nieznane,
wiadomo jedynie, że był Mandalorianinem i walczył na arenach jako gladiator.
Owszem, był utalentowany, ale jego legenda została sztucznie przyspieszona.
Odrodzone Imperium Sithów potrzebowało Mandalorian jako sojuszników w
wojnie z Republiką. Rozproszone klany nie zamierzały jednak automatycznie
podporządkować się Sithom. Imperialny Wywiad znalazł rozwiązanie równie
proste, co cyniczne. Jeżeli Mandalorianie nie mieli wodza, którego można było
przekonać do sojuszu… Należało stworzyć im wodza. Imperialni agenci zaczęli
manipulować walkami gladiatora, zastraszali jego przeciwników, niektórych
zatruwali. Wpływali na przebieg pojedynków i budowali wokół młodego
wojownika reputację niezwyciężonego. Jednocześnie sterowali reakcjami
publiczności, w pewnym momencie tłum zaczął widzieć w gladiatorze coś
więcej niż tylko zawodnika. Zaczęto nazywać go Mand’alorem, co również było
za suflowane przez przebiegłych Sithów. Plan Imperium zadziałał,
Mandalorianie odpowiedzieli na wezwanie popularnego gladiatora.
To właśnie tutaj zaczyna się prawdziwy paradoks Mandalora Mniejszego. Jego
legenda była fałszywa, jego zwycięstwa były częściowo ustawione. Jego dojście
do władzy zostało zaplanowane przez Imperialny Wywiad, ale Mandalorianie,
którzy zaczęli gromadzić się pod jego sztandarem, byli prawdziwi. Sithowie
mogli zmanipulować publiczność na Geonosis, nie mogli jednak zmusić
rozsianych po galaktyce klanów do uznania nowego Mand’alora. A jednak po
kilku stuleciach rozproszenia, Mandalorianie ponownie zaczęli jednoczyć się
wokół jednego wodza. W tym miejscu źródła pozwalają na interesującą
interpretację, być może największym sukcesem Imperialnego Wywiadu nie było
stworzenie Mandalora Mniejszego. Było nim zrozumienie, że Mandalorianie
wciąż czekali na nowego Mand’alora. Pamięć o Mandalorze Ostatecznym nie
zniknęła, pamięć o Canderousie Ordo nie zniknęła. Nie zniknęła również
świadomość czasów, kiedy jeden wódz potrafił sprawić, że dziesiątki czy setki
klanów stawały się jedną siłą. Imperium wykorzystało tą pamięć.
Mandalorianie ponownie idą na wojnę
Mandalor Mniejszy poprowadził swoich wojowników w sojuszu z Imperium
Sithów. Nie było to wydarzenie pozbawione ironii, według historii znanej
Revanowi, Sithowie odegrali już wcześniej rolę w skierowaniu Mandalora
Ostatecznego przeciw Republice. Kilka stuleci później historia w zatoczyła koło.
Ponownie Sithowie znaleźli sposób, aby wykorzystać wojowniczą kulturę
Mandalorian do własnych celów. Tym razem jednak nie ograniczyli się do
manipulowania ambicjami Mand’alora, pomogli go stworzyć. Mandalorianie
rozpoczęli działania przeciw Republice, jednym z najważniejszych była blokada
Hydian Way. Przez pewien czas Mandalor Mniejszy udowadniał, że zjednoczone
klany nadal mogą być potęgą, ale ostatecznie blokada została przełamana. Wraz
z porażką zaczęła kruszyć się jego reputacja. Władza Mand’alora różniła się od
władzy monarchy, nie wystarczało urodzić się w odpowiedniej rodzinie.
Mand’alor to jednocześnie generał, król, autorytet i watażka. Klany mogły uznać
jego władzę albo przeciw niej wystąpić.
To oznaczało, że Mand’alor musiał stale
posiadać coś niezwykle trudnego do utrzymania – wiarygodność. Po klęsce na
Hydian Way, Mandalor Mniejszy potrzebował sposobu na odzyskanie zarówno
wiarygodności jak i pogłosu. Znalazł go w tradycji, którą Mandalorianie
rozumieli doskonale – rywalizacji. Mandalor Mniejszy ogłosił Wielkie Łowy,
miała to być rozgrywana na galaktyczną skalę próba dla najlepszych
wojowników. Dla Mand’alora była sposobem na ponowne pobudzenie
bojowych instyktów klanów i odbudowę własnego autorytetu. Wielkie Łowy
miały nieprzewidzianą konsekwencję. Wyłoniły wojownika, który okazał się
groźniejszy od człowieka, który je zorganizował. Nazywał się Artus Lok. Po
zwycięstwie nie zadowolił się jednak nagrodą ani prestiżem, zakwestionował
samego Mand’alora. Na arenie Geonosis Artus Lok stanął naprzeciw Mandalora
Mniejszego. Jego celny wystrzał z blastera zakończył żywot Mandalora
Mniejszegogo. Od tej chwili Artus znany był jako Mandalor Usprawiedliwiony. W
tym miejscu historia Mandalora Mniejszego zatoczyła koło, Imperium Sithów
stworzyło wodza poprzez manipulację, doskonale wyszkolony Mandaloriański
wojownik zaś, usunął go poprzez otwarte wyzwanie. Dlaczego nazwano go
„Mniejszym”? To nie było imię, pod którym ogłaszał swoje panowanie, tak
zapamiętała go historia.
W porównaniu z Mandalorem Ostatecznym czy Mandalorem Obrońcą jego
osiągnięcia wydawały się zaiste niewielkie, a przede wszystkim ciążyło na nim
piętno człowieka wyniesionego do najwyższej władzy przez obce siły. Był
Mand’alorem stworzonym przez Imperialny Wywiad, marionetką Sithów.
Określenie go wyłącznie mianem fałszywego Mand’alora nie oddaje jednak całej
złożoności tej historii, ponieważ pozostaje jedno niewygodne pytanie. Jeżeli był
tylko oszustem, dlaczego Mandalorianie za nim poszli? Otóż Mand’alor istnieje
tylko wtedy, kiedy istnieją jego Mandalorianie, odpowiedź prowadzi do samej
istoty mandaloriańskiej kultury. Mandalor Mniejszy nie stworzył Mandalorian,
nie stworzył klanów, tradycji, pamięci o dawnych wojnach, nie stworzył również
legendy Mand’alora. To wszystko istniało na długo przed jego narodzinami.
Imperium jedynie znalazło człowieka, którego można było umieścić w miejscu
pozostającym pustym od wielu pokoleń, robiąc to z zegarmistrzowską precyzją,
w odpowiednim czasie. Mandalorianie sami, z własnej, nieprzymuszonej woli
wypełnili resztę układanki. Mandalor Mniejszy, w gruncie rzeczy jest znacznie
ciekawszą postacią, niż sugeruje to jego przydomek.
Owszem, był prawdopodobnie jednym z najmniej godnych ludzi, którzy nosili
tytuł Mand’alora, jednak jego pojawienie się udowodniło coś niezwykle
ważnego – Mandalorianie nadal byli zdolni się zjednoczyć. Jeżeli spojrzeć na
Mandalora Mniejszego z perspektywy całej historii, jego znaczenie staje się
jeszcze wyraźniejsze. Pierwsi Mandalorianie byli Taungami, potem Mandalor
Ostateczny otworzył ich kulturę na inne rasy i stworzył Neo-Krzyżowców.
Revan pokonał Mandalorian, zabrał maskę ich wodza i rozbił jedność.
Canderous Ordo próbował ją odbudować, po jego epoce klany ponownie się
rozproszyły. Mijały stulecia, jednak wystarczyło, że na arenie Geonosis pojawił
się człowiek przedstawiający się jako Mand’alor, aby stara idea ponownie odżyła
a iskierka przekształciła się w płomień. To być może najważniejsze dziedzictwo
Mandalora Mniejszego, nie jego zwycięstwa, sojusz z Sithami czy blokada
Hydian Way. Nawet nie Wielkie Łowy. Jego historia pokazuje niezwykłą trwałość
mandaloriańskiej tożsamości. Taungowie wymarli, Imperium Sithów upadało i
powracało, Republika przeżywała kolejne wojny, Jedi raz za razem
odbudowywali swój Zakon. Mandalorianie trwali. Zmieniały się rasy, klany,
zbroje a nawet interpretacje tego, kim powinien być Mandalorianin.
Pozostawała jednak pamięć o człowieku stojącym ponad klanami, o
Mand’alorze. Sithowie sądzili zapewne, że stworzyli sobie idealne narzędzie –
mafionetkę, którą można sterować, popełnili jednak kardynalny błąd. Mand’alor
mógł być ich. Mandalorianie, nie. Kiedy Mandalor Mniejszy przestał spełniać
powierzone w nim oczekiwanie wojowniczych Mando, pojawił się Artus Lok,
człowiek, który nie potrzebował Imperialnego Wywiadu, aby stworzyć własną
reputację. Zabił Mandalora Mniejszego i zajął jego miejsce. Nie oznacza to, że
każdy Mand’alor zdobywał władzę poprzez zabicie poprzednika. Historia
Mandalorian nie zna jednej, niezmiennej procedury sukcesji. Znaczenie tego
wydarzenia było inne, Mandalor Mniejszy został wyniesiony do władzy dzięki
skrzętnie zaplanowanej i zmanipulowanej reputacji. Artus Lok zdobył własną.
Kiedy stanęli naprzeciw siebie, spreparowana legenda pierwszego nie
wytrzymała spotkania z brutalną rzeczywistością i czystą prawdą, jaką okazał się
być Artus. Mandalor Mniejszy nie był wielkim zdobywcą, nie był reformatorem
na miarę Mandalora Ostatecznego, nie był też odnowicielem pokroju
Canderousa Ordo. Historia potraktowała go bezlitośnie, zapamiętała go nie jako
Wielkiego, Ostatecznego czy Obrońcę, lecz jako Mniejszego. Jednakowoż bez
niego, historia Mandalorian wyglądałaby inaczej. Po stuleciach rozproszenia
ktoś ponownie wypowiedział słowo Mand’alor, a klany odpowiedziały. To, że
człowiek ten był oszustem, czyni tą historię jeszcze bardziej mandaloriańską,
ponieważ ostatecznie nie przetrwała jego legenda. Przetrwała legenda urzędu,
który próbował wykorzystać, a Mandalorianie? Mandalorianie po prostu znaleźli
sobie nowego Mand’alora.